menu_open Columnists
We use cookies to provide some features and experiences in QOSHE

More information  .  Close

Bir Dakika Daha: Kısa Video Akışları Dikkatimizi Nasıl Yeniden Şekillendiriyor?

21 0
12.11.2026

Köşe Yazıları Diş Hekimliği Eczacılık Edebiyat Eğitim Fen Güzel Sanatlar ve Tasarım Hemşirelik Hukuk İktisadi ve İdari Bilimler İlahiyat İletişim İnsan ve Toplum Bilimleri İşletme Mimarlık Mühendislik Orman Sağlık Bilimleri Siyasal Bilgiler Spor Bilimleri Tarih Tıp Turizm Veteriner Ziraat

Güzel Sanatlar ve Tasarım

İktisadi ve İdari Bilimler

İnsan ve Toplum Bilimleri

Fikri görünür kılan kalem; kalemi anlamlı kılan istikrardır.

Bir Dakika Daha: Kısa Video Akışları Dikkatimizi Nasıl Yeniden Şekillendiriyor?

Telefonu elinize alırken niyetiniz bellidir: Birkaç dakikalık mola. İlk video biter, ardından bir başkası başlar. Komik bir sahne, çarpıcı bir haber, ilginç bir bilgi… Sonra saate bakarsınız. Beş dakika diye başladığınız yolculuk yarım saati geride bırakmıştır. Asıl ilginç olan, bu süre boyunca ne izlediğinizi her zaman hatırlamamanızdır.

TikTok, Instagram Reels ve YouTube Shorts gibi platformlarda bir videonun sonu, çoğu zaman bir karar anı değildir. Parmak küçük bir hareket yapar; akış yenilenir. Üstelik karşınıza çıkacak içeriğin ne olduğunu tam olarak bilmezsiniz. Bu belirsizlik, sürekli yenilik ve kişiye göre şekillenen önerilerle birleşince “bir tane daha” demek kolaylaşır. Dikkatimizi yakalamak için tasarlanan bir ortamda, durma kararını sürekli bizim vermemiz beklenir.

Burada önemli bir ayrım var: Dikkatin çekilmesiyle dikkatin yönetilmesi aynı şey değildir. Ani bir ses veya hareket hepimizin dikkatini kolayca yakalayabilir. Oysa bir kitabın birkaç sayfasında kalmak, zor bir konuyu öğrenmek ya da karşımızdaki insanı bölmeden dinlemek, dikkati bilinçli biçimde sürdürmeyi gerektirir. Bir yanda kendiliğinden gelen uyaranlara tepki veririz; diğer yanda dikkatimizi kendi amaçlarımız doğrultusunda yönlendiririz. Kısa video akışları bu ikinci beceriyi nasıl etkiliyor?

Bilim henüz kesin bir hükme ulaşmış değil; ancak araştırmalar dikkate değer işaretler veriyor. 2025’te yayımlanan, 71 çalışmayı ve 98 bini aşkın katılımcıyı kapsayan bir meta-analizde daha yoğun kısa video kullanımı, özellikle dikkat ve dürtü kontrolündeki güçlüklerle ilişkili bulundu. Aynı yıl yürütülen 72 katılımcılı bir deneyde ise kısa videolar izleyenler, sonraki görevde hazırlık süresinden diğer gruplar kadar yararlanamadı. Bu bulgular önemlidir ama bir kişinin kısa video izlediği için kalıcı dikkat sorunu yaşayacağını kanıtlamaz.

Üstelik ilişkinin yönü de basit olmayabilir. Dikkatini toplamakta zorlanan, sıkılan veya stresli hisseden bir kişi zaten hızlı ve zahmetsiz uyaranlara daha sık yönelebilir. Bu durumda ekran, sorunun tek nedeni değil, bazen onunla baş etme girişimi de olabilir. Ruh sağlığı açısından meseleye yalnızca “kaç saat izledin?” sorusuyla yaklaşmak bu nedenle eksik kalır. “Ne zaman, hangi ihtiyaçla ve ne ölçüde kontrol ederek izliyorsun?” soruları da önemlidir. Özellikle çocuk ve gençlerde, ekran kullanımını aile ortamından, uykudan ve günlük yaşamın diğer koşullarından bağımsız değerlendiremeyiz.

Kısa videoların yararlı taraflarını görmezden gelmek de doğru değil. İyi hazırlanmış bir içerik yeni bir kavrama kapı açabilir, merak uyandırabilir veya insanları ortak bir deneyimde buluşturabilir. Sorun, kısa bilgi parçaları değil; izlemeyi bitirmek istediğimizde bile devam etmemize yol açan alışkanlıklar olabilir. Bir dakikalık içerik, her zaman bir dakikalık deneyim demek değildir. Buradaki sorumluluk yalnızca kullanıcıda da değildir: Akışı durmaksızın sürdüren tasarım tercihlerini tartışmadan dijital alışkanlıklarımızı tam olarak anlayamayız.

Belki de çözüm, telefonu hayatımızdan çıkarmakta değil, onunla aramıza küçük karar alanları koymaktadır: Akışı açmadan önce amacımızı belirlemek, bildirimleri azaltmak, belirli bir noktada durmak ve gün içinde kesintisiz okuma ya da sohbet için yer açmak. Bunlar mucize reçeteler değildir; ama otomatikleşen davranışı yeniden fark etmemizi sağlayabilir. Bir başka küçük adım da can sıkıntısını hemen ekrana yönelerek gidermek yerine, bazen birkaç dakika olduğu gibi yaşayabilmektir.

Bir sonraki videoya geçmek yalnızca bir parmak hareketi. Peki, geçmemeyi seçebilmek hâlâ ne kadar bizim elimizde?

1.........

© Akademik Akıl