Mavi Vatan'ı savunmak, Türkiye'nin balıkçılık imkânlarını, enerji kaynakları üzerindeki haklarını ve denizlerdeki hareket alanını korumaktır. Bunun sağlam zemini, hangi alanda hangi hakkımız bulunduğunu bilmektir. Haklarımızı doğru adlarıyla anlattığımızda, itirazlarımızı da daha güçlü gerekçelendiririz.

Cüneyd Altıparmak/ Hukukçu

Akşam haberlerinde bir gün NAVTEX ilanını, ertesi gün Libya anlaşmasını duyuyoruz. Ekranda haritalar açılıyor; kıta sahanlığı, MEB, Lozan derken mesele anlaşılmaz hale geliyor.

Oysa temelde sorusu basit. "Denizde hangi alanda, ne kadar hakkımız var?"

Bu soruyu cevapladığımızda, renkli bir haritanın neyi gösterdiğini ve neyi kanıtlayamadığını da anlayabiliriz. Şayet yapmazsak; karmaşık bir meseleyi izler dururuz.

Mavi Vatan sadece bir tanım değildir. Türkiye'nin denizlerdeki sınırı olarak tanımlayabiliriz ancak bu eksik kalır. Mavi Vatan; Türkiye'nin denizlerdeki egemenliğini, haklarını ve çıkarlarını koruma anlayışının tümüne verilen addır aslına...

Bir yönü bu yaklaşım olsa da bu başlık altında konuştuğumuz alanların tümünün hukuki statüsü aynı değildir. Aynı olmadığı gibi bizim yüklediğimiz anlamlar karşı tezleri ile hep bir çarpışma alandır. Bugün yaşadıklarımız aslında statik olmayan ve bir mücadele alanına dönüşen diplomatik, siyasi ve ekonomik haklar ve yaklaşımlar temelindedir. Mesela; denizde balık avlama hakkıyla yabancı bir geminin geçişini engelleme yetkisini ayırmak gerekir. Karasuları, kıta sahanlığı ve MEB gibi alanları deniz yetki alanları başlığı altında topladığımız meselenin bağlamına göre değiştiğini bilmek gerekir. Özellikle Ege ve Doğu Akdeniz'de, ileri sürülen sınırlarla tarafların üzerinde anlaştığı sınırları ayırarak okumasak kavram karmaşası içinde boğulur gideriz. Bugün hukuki olarak Mavi Vatan düşüncesinin kavramlarına değinerek, zihnimizdeki karmaşanın dağılmasına bir nebze olsun katkı sunmak istiyorum...

Ölçümün başlangıcı esas hattır. Normal olarak resmî haritalardaki alçak su çizgisi esas alınır. Bu çizgi, denizde suların çekildiği en son noktayı, yani gelgitin en düşük olduğu andaki kıyı kenarıdır. Bazı coğrafi koşullarda belirli noktaları birleştiren düz hatlar kullanılabilir.

İç sular; karanın bittiği yerden, alçak su çizgileri takip edilerek çizilen esas hat veya girintili çıkıntılı kıyılarda çekilen düz çizgilerden yani düz esas hattan başlayarak denize doğru uzanır. Düz esas hat ilkesi sebebiyle, bir kara parçasının en sonundan çizilen hatlar limanların, körfezlerin, koyların ve iç denizlerin bu kapsama girmesini sağlar. Esas hattın kara tarafındaki iç sularda devlet mutlak egemendir.

Karasuları ise bir kıyı devletinin esas hatlarından itibaren denize doğru uzanan ve devletin tam egemenliği altında bulunan deniz alanıdır. Karasuları, devletin sadece deniz yüzeyini değil; deniz tabanını, deniz altını ve üzerindeki hava sahasını da kapsar. Bu yönüyle karasuları, devletin "deniz ülkesi" olarak kabul edilir ve tıpkı kara parçası gibi devletin mutlak hakimiyeti altındadır.

Denize doğru uzanan karasularında da su, taban ve hava sahası üzerinde egemenlik vardır ama yabancı gemiler, barış ve güvenliği bozmadan sürekli ve süratli biçimde zararsız geçiş yapabilir.

Genel üst sınır 12 mildir; Ege'de iki ülkenin uygulaması 6 mildir. Bir deniz mili 1852 metredir, yani yaklaşık iki kilometre...

Bitişik bölge ise esas hattan en fazla 24 mile ulaşabilen, ülkede veya karasularında gümrük, maliye, göç ve sağlık kurallarının ihlalini önleme ve cezalandırmaya yönelik sınırlı denetim alanıdır.

Kıyıdan iyice uzaklaşınca...

Kıta sahanlığı, deniz tabanı ve altındaki kaynaklarla ilgilidir. Petrol ve doğal gaz arama, sondaj yapma ve kaynakları işletme hakları buraya dayanır. Bu haklar ayrıca ilan edilmese de doğar. Fakat tabandaki kaynaklar üzerinde hak sahibi olmak, üstünden geçen her gemiye müdahale hakkı vermez. Aynı denizin tabanı ile üzerindeki su farklı kurallara tabi olabilir.

Münhasır ekonomik bölge, yani MEB, balıkçılıktan rüzgâr ve akıntı enerjisine kadar ekonomik hakları kapsar; esas hattan 200 mile kadar uzanabilir. Karşılıklı kıyılar yakınsa herkes cetvelle 200 mil çizip sahiplenemez; sınırlandırma gerekir. Başka devletlerin gemileri MEB'den geçebilir, uçakları üzerinden uçabilir. Örneğin yabancı bir balıkçı teknesinin geçiş hakkı, orada serbestçe avlanabileceği anlamına gelmez.

Açık deniz, iç sular, karasuları, takımada suları ve MEB dışında........

© Açık Görüş