Mekke Anlaşması komisyondan geçti, peki Meclis neyi
TBMM Dışişleri Komisyonu, Türkiye, Pakistan ve Suudi Arabistan arasında imzalanan ortak savunma anlaşmasının onaylanmasına ilişkin kanun teklifini kabul etti. Basına yansıyan bilgilere göre teklif, AK Parti, CHP ve MHP'nin oylarıyla komisyondan geçti. Teklifin yasalaşması için önünde bir aşama daha var: TBMM Genel Kurulu. Yani bugün olan, bir metnin komisyon çoğunluğunun elinden geçip Genel Kurul'a gönderilmesinden ibaret. Ne var ki bu kadar kısa bir cümleye sığdırılan gelişme, aslında Meclis'in en temel işlevlerinden birinin nasıl işletildiğine dair ciddi soruları beraberinde getiriyor.
Komisyonu, AK Parti Ankara Milletvekili Fuat Oktay başkanlığında toplandı. Oktay, açılış konuşmasında Ortadoğu'daki gelişmelerin, Rusya-Ukrayna savaşının, Kafkaslar, Balkanlar ve Kuzey Afrika'daki hassasiyetlerin bölgesel güvenliği doğrudan etkilediğini söyledi. Mekke Anlaşması ile Ortadoğu'da kolektif bir caydırıcılık kalkanı inşa edileceğini savundu. Bu, bir hükümet kanadının değerlendirmesidir ve elbette tartışılabilir. Nitekim Oktay'ın kendi ifadesiyle anlaşma, "bir saldırı, yayılmacılık ya da üçüncü ülkelere karşı bir bloklaşma ittifakı değil". Anlaşmanın dışlayıcı bir güvenlik mimarisi önermediğini, bölgesel barış ve istikrar vizyonunu paylaşan diğer aktörlerin katılımına imkan tanıdığını belirtiyor.
Burada dikkat çeken bir ayrıntı var. Oktay, kolektif savunma hükümlerinin "kendiliğinden ve mekanik bir şekilde işlemesinden ziyade" her adımın tarafların kendi anayasal yükümlülükleri, milli mevzuatları ve yetkili makamlarının tasarrufları çerçevesinde yürürlüğe girmesi esasının benimsendiğini söylüyor. Bir başka deyişle, metnin otomatik bir savaş yükümlülüğü doğurmadığı, her somut durumda tarafların kendi iç hukuk süreçlerinin işleyeceği anlatılıyor. Bu, savunma ittifaklarının doğası gereği üzerinde en çok durulması gereken nokta. Çünkü "bir ülkeye saldırı hepsine saldırıdır" cümlesi kulağa net gelir; ama o cümlenin hangi kurumların hangi kararıyla hayata geçeceği, Meclis'in bilmesi gereken asıl meseledir. Basına yansıyan bir diğer bilgiye göre anlaşmaya göre taraf ülkelerden herhangi birine yönelik saldırı, diğer ülkelere de yapılmış sayılacak. Bu ifade ile yukarıdaki "mekanik işlemeyecek" açıklaması arasındaki gerilimin metin üzerinden açıklığa kavuşturulması, sadece hukukçuların değil her vergi mükellefinin meselesi.
Komisyondaki asıl kırılma noktası da tam burada ortaya çıktı. YENİ Parti Eskişehir Milletvekili Utku Çakırözer, anlaşmanın TBMM Milli Savunma Komisyonunda da görüşülmesi gerektiğini söyledi. Bu, makul bir talep. Ortak savunma, silahlı kuvvetlerin görev tanımını, savunma sanayisinin yönünü ve askeri harcamaların çerçevesini ilgilendiren bir başlık. Böyle bir metnin yalnızca Dışişleri Komisyonu'nun gündemine girip orada kalması, denetimin kapsamını daraltıyor. Oktay'ın bu talebe yanıtı ise dikkat çekici: İlgili komisyona çalışma........
