Dört fotoğrafı yan yana koyun.

Türkiye’de iki emekli parkta sohbet ediyor. Fransa’da emekliler bir kafede hayatın tadını çıkarıyor. Amerika’da yaşlı bir çift Florida sahilinde yürüyor. Çin’de kadınlar sabahın erken saatinde parkta topluca egzersiz yapıyor.

Elbette dört fotoğraf dört ülkenin bütün gerçeğini anlatmaz. Türkiye’de varlıklı emekliler olduğu gibi Amerika’da 70’inden sonra çalışmak zorunda kalanlar, Fransa’da geçim sıkıntısı çekenler, Çin’de son derece mütevazı yaşayan milyonlar var.

Ama bu kareler dört farklı yaşlanma modelini düşündürüyor. Ve önümüzdeki yılların en önemli ekonomik ve sosyal meselelerinden biri tam da bu olacak: Daha uzun yaşayan toplumlarda iyi yaşlanmayı nasıl finanse edeceğiz ve nasıl örgütleyeceğiz?

Türk emekli: Serveti evi, güvencesi ailesi

Türkiye’de emeklilik bir zamanlar çalışma hayatının sonunda ulaşılan nispeten huzurlu bir limandı. Ev alınmış, çocuklar büyütülmüş, borçlar azalmış olurdu.

Bugün bu denge ciddi biçimde bozuldu. Gıda, kira, sağlık ve günlük yaşam maliyetleri sabit gelirli emekliyi giderek daha fazla sıkıştırıyor.

Bir de “servetli ama nakitsiz” emeklilerimiz var. İstanbul, İzmir veya sahil kasabasında değerli bir evde oturuyor ama aylık geliri yaşam standardını sürdürmeye yetmiyor. Kâğıt üzerinde milyoner, günlük hayatta nakit sıkıntısı içinde.

Türk emeklisinin en büyük sosyal güvenlik mekanizması ise hâlâ ailesi: çocuklar, torunlar, kardeşler, komşular…

Fakat aileler küçülüyor. Çocuklar başka şehirlere, hatta başka ülkelere gidiyor. Kadınların işgücüne katılımı arttıkça aile içindeki geleneksel bakım düzeni de değişiyor.

Türkiye’nin bugünden sorması gereken kritik soru şu:

Bugün ailenin yaptığı işi yarın kim yapacak?

Fransız emekli: Devletle yapılmış sözleşme

Fransa’da emeklilik anlayışı farklı.

Fransız için emeklilik yalnızca maaş almak değildir. Uzun yıllar çalıştıktan sonra hayatın kalan bölümünü belirli bir güvence ve yaşam kalitesiyle sürdürebilmek, vatandaşla sosyal devlet arasında yapılmış bir sözleşmenin parçasıdır.

Emeklilik yaşındaki birkaç yıllık değişikliğin bile milyonları sokağa çıkarabilmesinin nedeni budur.

Fransız aslında şunu söylüyor:

“Çalışmak hayatın tamamı değildir.”

Elbette Fransız modelinin de ciddi finansman sorunları var. İnsanlar daha uzun yaşıyor, çalışan-emekli dengesi değişiyor, kamu maliyesinin üzerindeki yük büyüyor.

Ama önemli bir kültürel fark var: yaşlı insanı yalnızca bütçeye yük olarak görmeyen güçlü bir sosyal anlayış hâlâ ayakta.

Amerikalı emekli: Portföyün kadar rahatsın

Amerikan modeli daha bireysel.

Social Security size belirli bir taban sağlayabilir; fakat nasıl bir emeklilik........

© 10 Haber