"Cebelavi’nin Sokağı"nda cevapsız kalan sorular
"Cebelavi’nin Sokağı"nda cevapsız kalan sorular
Necib Mahfuz, 1988’de Nobel Edebiyat Ödülü alan ilk Arap yazar olarak tarihe geçti. Ancak onu dünya çapında fırtınanın ortasına atan eseri Cebelavi Sokağı’nın Çocukları oldu. 1959’da El-Ehram gazetesinde tefrika edilmeye başlandığı andan itibaren roman, Mısır’daki dinî çevrelerin hedefi haline geldi. Kendi memleketinde kitap halinde basılması yıllarca engellendi; ilk baskısı ancak 1967’de Beyrut’ta çıkabildi. Mahfuz’un kalemi, kutsal kabul edilen anlatılara ve o anlatıların etrafında kurulan toplumsal düzene doğrudan dokunmuştu. Kopan yaygara da haliyle sıradan bir edebiyat tartışmasının sınırlarını çoktan aştı.
İşin vahim tarafı, bu husumetin yazarın hayatına kastedecek raddeye varmasıydı. Mahfuz, 1994’te uğradığı suikast girişimde boynundan bıçaklandı; sağ elinde kalıcı hasar kaldı. Peki, Mahfuz tam olarak neyi yazmıştı da bir mahallenin hikâyesi böylesine büyük bir toplumsal ve dinî infiale dönüştü?
Romanı hakkıyla okuyabilmek için dinler tarihine ve kutsal anlatıların sembolik dünyasına az çok aşina olmak gerekiyor. Aksi halde karşımızdaki metin, sıradan bir mahalle kavgası gibi görünür. Oysa Mahfuz, karakterleri öyle bir kurgulamış ki her birinin arkasında insanlığın kadim anlatılarından bir iz bulursunuz.
Sokağın mutlak hâkimi Cebelavi, Tanrı’yı temsil eden bir figürdür. Onun gözde evladı Edhem Hz. Âdem’i, eşi Umayma ise Havva’yı simgeler. Cebelavi’nin koyduğu yasağın delinmesiyle başlayan hikâyede İdris, şeytanın karşılığı olarak belirir. Hümam ile Kadri, Habil ile Kabil arasındaki kanlı kardeş kavgasını sokağa taşır. Hikâye ilerledikçe Musa’yı temsil eden Cebel, İsa’yı çağrıştıran Rıfat ve Muhammed’i simgeleyen Kasım çıkar sahneye. Son halkada ise bayrağı bilimi temsil eden Arif devralır.
Fakat romanı sadece bu sembol eşleştirmeleri........
