Karl Marx, kötülüğü yalnızca bireyin ahlaki zaaflarında değil, ekonomik sistemin yapısında da arıyordu.

Emeğin sömürülmesi, insanın kendi emeğine yabancılaşması ve ekonomik ilişkilerin insan ilişkilerinin önüne geçmesi bize şunu gösterir:

Kötülük bazen kötü insanların davranışı değil, kötü davranışları ödüllendiren düzenin kendisidir.

Bir toplumda dürüst insan kaybediyor, hakkını arayan yoruluyor, liyakatli kişi kenarda kalıyor ve bunların karşısında torpil, kayırmacılık, gösteriş ve güç kullanımı ödüllendiriliyorsa sorun yalnızca insanların ahlakında değildir.

Sorun, ahlaksızlığı rasyonel bir davranış haline getiren toplumsal düzendedir.

İnsan, içinde yaşadığı düzenin de ürünüdür.

Çocuklara “dürüst ol”, “çalışırsan başarırsın” ve “liyakat önemlidir” derken onların gözleri önünde dürüst olmayanların, çalışmadan yükselenlerin ve ilişkileri sayesinde öne geçenlerin kazandığını gösterirsek, ahlak ile başarı arasındaki bağı koparırız.

Bir süre sonra toplumun çocukları söylenenlere değil, ödüllendirilen davranışlara inanır.

Çünkü toplumlar öğütlerle değil, örneklerle eğitilir.

Aynı durum mutluluk anlayışı için de geçerlidir. Başarı zenginlikle, güç başkalarını yönetmekle, mutluluk da daha fazla tüketmekle tanımlanırsa insanlar iç huzurlarını değil, başkalarının onayını kovalamaya........

© Yeniçağ