Pek çok halk kültürü ürününde motif olarak kullanılmış olan horoz, Farsça Horûs sözcüğünden gelmektedir. Kümeste yetiştirilen evcil bir kuştur. Tavuğun erkeğine denir. Bütün horozlar, hangi ırktan olursa olsun dişisine göre daha iri, daha gösterişli ve gözalıcı, parlak renklidir.

Horoz, kötü ruhları kovan ve koruyucu olan bir hayvan olarak algılanmaktadır. Genel olarak ‘altın tavuk’ (ya da horoz) hükmedenin ailesini, ‘gümüş tavuk’ da hükmedenin ailesinden olmayan üst düzey kişileri temsil etmektedir. Aynı zamanda horoz, barışı simgelemektedir.

Türk resminde, ‘Horoz Sembolü’ kullanımı Şamanist inanca dayanmaktadır. Dolayısıyla Türklerin sanatında hayvan sembollerini kavramak adına Şamanist inançta hayvanların ne ifade ettiğini anlamak gerekmektedir.

Tavuğun erkeği olan horoz sözcüğü yerine tarihsel Türkçe’de ‘erkek takugu, aygır tavuk’ gibi sözcükler de kullanılmıştır. Orta Asya’dan Anadolu’ya, en eski dönemlerden bugüne Türk kültür ve hayatında önemini kaybetmeyen hayvanlardan olan tavuk, Türkçe ’de bir türün ismi olmakla beraber türün dişisinin de ismidir. Türün erkeği olan horoz, yavrusu civciv, az büyüğü piliç, yeni yetmesi ferik olarak adlandırılır. Tavuk, bütün Türk lehçelerinde bazı şekil ayrılıklarıyla, takuk, takıgı, takagu, tauk, took, taxakui gibi benzer biçimde kullanılmıştır.

Horoz sözcüğü daha sonraları Batı Türkleri tarafından benimsenmiş bir sözcüktür. Daha çok Oğuz ve Türkmen kesimleri arasında yayılmıştır.

Günün doğuşunu haber verme, gece uzunluklarının mevsimsel olarak değişimine karşın ötüşünü de ayarlayabilmesi, ‘Horoz’u diğer hayvanlardan farklı kılmıştır.

Horozun, günün doğuşunu muştulama özelliği, İslamiyet'ten sonra daha anlamlı olmuştur. Horoz, İslam dininde ötüşü ile uyuyanları namaza uyandıran bir müezzin olarak görülmekte ve bir hadiste “Horoza lanet etmeyin, çünkü o sizi namaza kaldırıyor” denmektedir.

Birçok kültürde horoz, güneşin simgesi olarak görülmüş, horozun ötüşüyle güneşin doğuşu arasında bir bağ kurulmuştur. İran mitolojisinde mitra inancına bağlı olarak yeniden dirilişin ve ışığın bildiricisi olan horoz, Zerdüştlükte ateşi ve güneşi temsil etmektedir. Yahudilikte günahlardan arınmanın bir aracı olarak görülen horozu, Hıristiyanlar Hz. İsa peygamberin simgesi olarak kabul etmektedir.

Dünyada pek çok horoz cinsi bulunmasına karşın Hint horozlarının ön sıralarda olduğu görülmektedir.

Kafkasya endemiği türü dağ horozu nadir bulunup Türkiye'de Trabzon'un birkaç ilçesi, Rize, Artvin, Ardahan ve........

© Yeniçağ