Her zaman yoksulların öldüğü, zenginlerin kazandığı bir şeydir savaş ve sırf bunun için icat edilmiş bir deyim bile var: Top yemi! Gözden çıkarılanlar, yok sayılanlar… Kitaplara geçmez onlar; yalnızca dul kadınlar, yetim çocuklar hatırlar isimlerini

“Ben onları zenginlerin askerlikten kaçmak için ödedikleri paralarla topladım. Boş ver; atılmaya değecek kadar işe yararlar. Top yemi işte, top yemi! Bunlar da eninde sonunda bir mezar çukurunu dolduracak. İnsan dediğin ölümlüdür; hepimiz ölümlüyüz.”

William Shakespeare karakterlerinden en karaktersizi, en sahtekârı sayılabilecek olan Sir John Falstaff,  IV. Henry oyununda askere alıp savaşa sürdüğü yoksul ve sefil kişilerden böyle söz ediyor: Top yemi!

Sene 1596 filan… Oyunun yazıldığı tarih yani. Barut çok eskiden beri var ama savaşlarda yaygın olarak top kullanılması henüz 200 yıllık bir mesele o zamanlar. Ama anlaşılıyor ki, askeri bir terim olarak ‘Top yemi’ tiyatro diline bile çoktan yerleşmiş. Anlamı için bizde ‘Niyazi’ demek yeterli oluyor ama eski zamanların askeri terminolojisinde kabaca, “harcanabilir asker” anlamına geliyor.

İlginç bir şekilde, deyimin aynı çağlarda bütün dillerde karşılığı var. Almancası, ‘Kanonenfütter’, tam olarak bunu ifade ediyor mesela. İngilizcesi, ‘Cannon Fodder’ Almanca ile tamamen aynı anlamdadır ve küresel olarak en yaygın bilinen versiyondur. Okuyucu, eski savaş filmlerinde karşı siperlere doğru dümdüz yürüyen, sapır sapır vurulup düştükleri halde yürümeyi sürdüren askeri birlikleri hatırlayacaktır. Onların adı da “Forlorn hope” oluyor, dümdüz çevirisi “Umutsuz Umut” gibi bir şey.

Fransızcası biraz daha vahşi. Onlar doğrudan insan etine atıf yaparak ‘Chair à canon’ (Top Eti) kavramını kullanıyor. Ruslarda da durum aynı. Onlar da, Rus ordusunun tarih boyunca uyguladığı “sayısal üstünlüğe dayalı, çok kayıplı cephe taarruzu” stratejilerinde, cepheye sürülen köylü ve piyadeleri tanımlamak için ‘Top Eti’ deyimini kullanmışlar. İspanyollar, Çinliler…  Bütün dillerin savaş jargonunda var bu deyim.

Tabii ki........

© Yeni Yaşam