Senfoni ve konçerto, Batı orkestral müziğin en bilinen iki modelidir. Bilenler bilir, ama kısaca hatırlatalım.

Senfoni

, bir şefin eşgüdümünde sâdece orkestranın eseri icrâ etmesini ifâde eder.

Konçertoda

ise, yine bir orkestra ve şef vardır. Lâkin husûsî bir saz (enstrüman) da devreye girer. Eğer konçerto bir piyano konçertosu ise piyano; eğer keman konçertosu ise keman sahneye çıkar. Konçertoda bu sazların virtuozları yer yer orkestranın önüne geçer Orkestra susar veyâ sâdece eşlik etmekle kifâyet eder. Hâsılı, konçertoda, senfoninin aksine, orkestra daha çok tamamlayıcı bir rol oynar.

Şimdi, isterseniz Ortadoğu’nun siyâsî, ekonomik ve askerî serencâmına bu benzetme üzerinden bakalım. Evvelâ icrânın yapılacağı sahneyi bir gözden geçirelim. Sahne, bir tarafıyla

Hind Denizi’nden başlayan, içine Arap-Fars Körfezini alan, oradan Kızıl Deniz’e uzanan; nihâyet Doğu Akdeniz’e çıkan

bir coğrafyayı ifâde ediyor. Diğer taraftan ise

Hazar’ı Doğu Akdeniz’e

kavuşturuyor. (Barrack’ın açıklamalarını hatırlayalım). Hâsılı dev bir sahne bu.

İkinci olarak, icrâ edilecek eserin ismini ortaya koyalım. Eserin ismi “Abraham Plânı”dır. Orkestra mensupları olarak bu coğrafyaya dâhil olan devletleri sayabiliriz. Bunları farklı ağırlıktaki sazlar olarak değerlendirebiliriz. Meselâ Ürdün burada ne olabilir? Olsa olsa vurmalı çalgılardan birisidir Ürdün. Lübnan olsa olsa zildir. Eserin bütünü içinde bunlara çok az yer verilir; sâdece belli bölümlerde işitiriz onu. Yaylılar âilesinde kemanlar olarak Türkiye ve Katar, viyolalar olarak Mısır, çello olarak Suudlar veyâ Kuveyt; üflemeli olarak meselâ obualarda BAE, Sûriye ve Irak düşünülebilir.

Sazlar arasında

akort

son derecede mühimdir. Eğer akort tutturulamazsa eserin icrâsı tehlikeye girer. Ortadoğu orkestrasında akort kabûl etmeyen sazlar da elyevm mevcuttur. Meselâ eserin kendisine itiraz eden bir saz grubunu ifâde eden İran’ın durumu tam da buna işâret etmektedir. (Kuvvetli bir saz olan Rusya’nın da orkestradan tard edildiğini görüyoruz. Hoş, şu aralar bulduğu boşluklardan tekrar orkestraya dâhil olabilmek için fırsat kovaladığını da tâkip ediyoruz). İran orkestradan kovuldu. Ama varlığı ile hâlâ akort birliğini tehdit ediyor… Akortta tam uyum sağlamış olan bâzı sazlar yok değil. Hâl-i hazırda Abraham Anlaşması’na dâhil olan devletler akorta gelmiş olanları temsil ediyor. Meselâ BAE tam da öyle. Bunun hâricinde, fiilî durumları........

© Yeni Şafak