Vahiyden medeniyete: Kutlu sanat

İslam sanatı sûreti ortadan kaldırmaz; onu kendi ontolojik yerine yerleştirir. Çünkü temsil edilemeyecek olan Allah’tır; temsil edilen ise yaratılmış âlemdir. Bu bakımdan İslam sanatının gayesi, görünür dünyaya ilâhlık veya mutlaklık atfetmek değil, görünür olanın ardındaki tevhidî düzeni sezdirmektir.

Onun İslam sanatına atfettiği objektiflik de bu anlayıştan doğar. İslam sanatı, ferdî heyecanların sınırsız dışavurumunu amaçlamadığı gibi, mekanik bir rasyonalizme de indirgenemez. Burada akıl, modern anlamda kendi kendine hükmeden bağımsız bir yeti değil; vahyin gösterdiği hakikati kavramaya elverişli bir meleke olarak anlaşılır. Sanatın ölçüsü bireysel psikoloji değil, eşyanın hakikatidir. Bu nedenle Müslüman sanatkârın soyutlaması, modern soyut sanatın yaptığı gibi bilinçaltından yükselen dürtüleri serbest bırakmaya değil, çokluk içinde Birliği görünür kılmaya mahsustur.

Burckhardt’ın İslam sanatı hakkındaki değerlendirmesi, böylece tasvir yasağını açıklamanın çok ötesine geçer. Ona göre........

© Yeni Şafak