Son iki yazı dizisi boyunca (Göreliliği anlamak ve kuantumu anlamak) fiziğin 20. yüzyılda evrenin temel yapıtaşlarına yönelik getirdiği yeni yaklaşımları anlatmaya çalışmıştım. "Kuantumu anlamak" yazıları bittiğinde gelen mesajların bir kısmı teşekkür, bir kısmı yeni sorulardı. "Kuantum alan teorisi nedir?" "Standart Model diye bir şey duyuyoruz, o ne?" "Sicim teorisi doğru mu?" 

"Kuantumu anlamak" dizisinde kuantum dünyasının temel tanımlarını açıklamaya çalışmıştık, şimdi sıra bu tanımlar üzerinden maddenin yapı taşlarını anlamak için insanlığın elindeki son açıklamaları izah etmeye geldi. 

Kabaca, tanım olarak, Kuantum Alan Teorisi, kuantumu fiziğinin tanımları üzerinden bir fizik kuramı oluşturma çerçevesidir; Standart Model ise bu çerçeve kullanılarak oluşturulmuş, parçacık fiziğini açıklayan özel bir kuramdır. Ama tanımları boş verin, şimdi yine kronolojik sıraya bağlı kalarak insanlığın en temel sorularından birine bu modelin verdiği cevaplara bakmaya başlayalım. 

Soru şuydu: Bu dünya neyden yapılmış? Önümüzdeki 9 gün boyunca bu soruya cevap vermeye çalışacağız.

En eski soru

Milattan önce altıncı yüzyılda Thales her şeyin özünün su olduğunu söyledi. Bir asır sonra Demokritos daha cüretkâr bir fikir ortaya attı: maddeyi bölmeye devam ederseniz sonunda daha fazla bölünemeyen bir parçaya ulaşırsınız. Ona "atomos", yani bölünmez dedi.

Bizim kelamcılarımız da aynı soruyla boğuştu. Cisimleri "cevher-i ferd" dedikleri bölünmez cüzlerden kurulu gördüler ve bu cüzlerin üzerindeki niteliklerin her an yeniden yaratıldığını söylediler. Karşı tarafta ise Aristoteles'in mirası duruyordu: madde sonsuza kadar bölünebilir.

Bu tartışma iki bin yıl sürdü, çünkü kimsenin elinde cevabı sınayacak bir alet yoktu. Soru filozofların ve kelamcıların masasında kaldı.

Yirminci yüzyılda alet geldi. Ve bugün bu en eski soruya verilmiş, deneyle defalarca sınanmış en iyi cevabın bir adı var: Standart Model. On yedi temel parçacık ve aralarında iş gören üç kuvvet. Masanız, bedeniniz, nefes aldığınız hava, gökteki Güneş; hepsi bu kısa listeden kurulu. Bu modelin yazıldığı dilin adı da kuantum alan teorisidir.

Kavramlar var, resim yok

Önceki dizide kuantum dünyasının temel kavramlarını........

© Yeni Mesaj