30 Ekim 1961, saat 11.32...

Kuzey Kutup Dairesi'nin ötesinde, Arktik Okyanusu'nun ortasında, Novaya Zemlya adlı ıssız bir takımadanın üzerinde bembeyaz boyanmış bir Sovyet bombardıman uçağı uçuyordu. Kokpitte Binbaşı Andrey Durnovtsev vardı. Uçağın karnında ise 27 ton ağırlığında, 8 metre boyunda bir bomba duruyordu. Mühendisleri ona "Ivan" diyordu. Batı ise kısa süre sonra ona başka bir ad verecekti: Çar Bombası.

Bomba paraşütle süzüldü ve yerden 4 kilometre yükseklikte infilak etti. Ateş topunun çapı 8 kilometreye yaklaştı. Mantar bulutu 60 kilometreyi aşarak atmosferin üst katmanlarına tırmandı. Açığa çıkan güç yaklaşık 50 megatondu: Hiroşima'yı yok eden bombanın 3.800 katı, İkinci Dünya Savaşı'nda kullanılan bütün patlayıcıların toplamının on katı. İnsan eliyle yapılmış bundan daha büyük bir patlama, ne o güne kadar olmuştu ne de o günden bu yana oldu.

Üstelik bu, bombanın yarım gücüydü. Tasarım 100 megatonluktu. Ancak serpintiyi azaltmak ve uçağın kaçabilmesine fırsat tanımak için mühendisler bombanın bir kısmındaki uranyumu kurşunla değiştirmişti.

Peki o sabah Novaya Zemlya'nın göğünde patlayan neydi? Cevap şaşırtıcı derecede basit: hidrojen. Evrenin en küçük, en sade, en yaşlı atomu. Bu yazı, o atomun hikâyesi. Bir hikâye ki 13,8 milyar yıl önce başlıyor, yıldızlardan geçiyor, okyanuslara iniyor, bizim bedenimize giriyor ve sonunda o sabah bir bombanın içinde buluyor kendini.

Hidrojenin hikâyesi zamanın kendisiyle başlar. Büyük Patlama'dan sonraki ilk saniyede evrenin ilk kalıcı yapı taşları belirdi: protonlar. Her proton bir hidrojen çekirdeğidir. Yani hidrojen, evrenin ilk elementidir.

İlk üç dakikada bu protonların bir kısmı nötronlarla kaynaştı ve ağır hidrojen, yani döteryum doğdu. Evrendeki döteryumun neredeyse tamamı o üç dakikada üretildi. Bugün okyanuslardaki her 6.400 hidrojen atomundan biri döteryumdur: evrenin doğum anından kalma bir emanet. Bu emaneti aklımızda tutalım, hikâyenin sonunda karşımıza çıkacak.

Bugün evrendeki atomların onda dokuzu hidrojendir. Bedenimizdeki karbon, kanımızdaki demir çok sonra, yıldızların içinde pişti. Ama bu sabah içtiğimiz sudaki hidrojen evrenle yaşıttır. Bedenimizdeki en yaşlı şey odur.

Yıldızların ateşi

Kütleçekimi, uzaya dağılmış hidrojen bulutlarını yüz milyonlarca yıl boyunca sıkıştırıp ısıttı. Bulutların merkezi milyonlarca dereceye ulaşınca hidrojen çekirdekleri birbirine kaynamaya başladı. İlk yıldızlar yandı.

Güneşimiz de bu ateşle yanar. Çekirdeğinde, 15 milyon derecede, her saniye yaklaşık 600 milyon ton hidrojen helyuma dönüşür. Ama hesap tam tutmaz: oluşan helyum, kendisini oluşturan hidrojenden binde yedi daha hafiftir. Kaybolan kütle, Einstein'ın E=mc² denklemiyle ışığa dönüşür. Güneş her saniye 4 milyon ton kütlesini ışık olarak saçar ve bu ışık 8 dakika sonra........

© Yeni Mesaj