Üç yazıdır hayatın üç harfini anlattık: hidrojen, oksijen, karbon. Şimdi o harflerin kurduğu ilk ve en değerli kelimeye geçiyoruz. İki hidrojen, bir oksijen. Kimya kitaplarının en kısa formülü, gezegenin en uzun hikâyesi: su.

Su evrenin en yaygın moleküllerinden biridir, çünkü yapı taşları bol bulunur. Hidrojen Büyük Patlama'dan, oksijen yıldızların ocağından gelir. İkisi uzayın soğuk, karanlık gaz bulutlarında, eksi 250 derecede toz tanelerinin yüzeyinde buluşur ve buz olarak birikir. Güneş sistemimiz de böyle bir bulutun çöküşünden doğdu. 2014'te Science dergisinde yayımlanan bir çalışmaya göre, Güneş sistemindeki suyun önemli bir kısmı Güneş'ten önce o bulutta oluşmuştu. Bardağınızdaki suyun bir kısmı, 4,6 milyar yaşındaki Güneş'ten daha yaşlı olabilir.

Dünya'ya su nereden geldi?

Bu sorunun kesin bir cevabı yok. Genç dünya bir lav topuydu ve suyun buraya nasıl ulaştığına dair birkaç teori var. Biri, okyanusları sonradan çarpan kuyrukluyıldızların ve buzlu asteroitlerin taşıdığını söyler. Bir diğeri suyun en baştan Dünya'nın yapı taşlarında bulunduğunu savunur. 2020'de Fransız araştırmacıların incelediği bazı göktaşları bu ihtimali güçlendirdi. Muhtemelen iki yol da pay sahibi. Ama bunlar bugün elimizdeki teoriler. Yeni bulgular tabloyu değiştirebilir. Kısacası suyun Dünya'ya nasıl geldiğini henüz tam olarak bilmiyoruz.

Mucizevi bağ

Suyun sırrı molekülün biçimindedir. Su molekülünü iki kulaklı bir oyuncak ayı kafası gibi düşünün. Oksijen kafa, iki hidrojen kulaklardır ve kulaklar düz değil, yaklaşık 104,5 derecelik bir açıyla durur. Oksijen elektronları kendine çeker. Bu yüzden kafa hafif eksi, kulaklar hafif artı yüklüdür. Her su molekülü minik bir mıknatıstır. Bir molekülün artı kulağı, komşusunun eksi kafasına tutunur. Buna hidrojen bağı denir.

Tek tek zayıf bağlardır, ama bir bardak suda trilyonlarca kez trilyon molekül birbirinin elinden tutar. Kalabalık bir meydanda el ele tutuşmuş insanlar gibi. Kimse kimseyi uzun süre tutmaz, eller sürekli bırakılır ve yeniden tutulur. Ama kalabalık hiç dağılmaz. Bunun izlerini her gün görürüz. Musluktan düşen damla yuvarlaktır, çünkü moleküller birbirini içeri çeker. Ağzına kadar dolu bir bardağa birkaç damla daha eklersek su taşmadan bardağın üstünde kabarır. Su üstünde yürüyen böcekler, bu görünmez zarın üzerinde dolaşır. Aynı bağlar suyu bir ağacın köklerinden 100 metreyi aşan tepesine kadar tırmandırır. DNA'nın iki sarmalını bir fermuar gibi birbirine bağlayan da hidrojen bağlarıdır.

........

© Yeni Mesaj