Kimi insanlar fikir değiştirmez; yalnızca çıkarın yönüne göre yeni bağlar kurar. Kimyadaki kararsız ara türler gibi, kendi başlarına duramadıkça başkalarının denkleminde geçici işaretlere dönüşürler.

Bazı insanların ne düşündüğünü anlamak zordur. Çünkü bugün söyledikleriyle dün söyledikleri arasında çoğu zaman tutarlı bir bağ bulamazsınız. Cümleleri değişir, sesleri değişir, bakışları değişir.

Ama nerede durduklarını anlamak sanıldığı kadar zor değildir. Kimin yanında durduklarına bakmak çoğu kez yeter.

Güç neredeyse oraya yakın dururlar. Kalabalık hangi yöne akıyorsa orada görünürler. Bir kapı kapanırsa, başka bir kapının önünde beklemeye başlarlar.

Dün karşı çıktıkları sofraya bugün en önce onlar oturur. Dün alkışladıklarını bugün unuturlar; dün yerden yere vurduklarını bugün “aslında o kadar da kötü değildi” diye anlatırlar.

Bütün bunlara da değişim, olgunluk, tecrübe ya da şartları doğru okuma derler.

Oysa bazen değişen fikir değil, yalnızca çıkarın yönüdür.

Kimyada da buna benzeyen yapılar vardır. Kendi başlarına uzun süre varlık gösteremezler. Bir bağdan koparlar ama yeni bir bağ kurmadan dengede kalamazlar. Eksiktirler, dışarıdan gelecek bir etkiye açıktırlar.

Daha dengeli bir yapıya geçmek isterler. Bu, onların doğasının sonucudur.

Bunun bilinen örneklerinden biri, tert-bütil klorürün su ortamında SN1 mekanizmasıyla tert-bütil alkole dönüşmesidir. İlk aşamada karbon-klor bağı kırılır. Klorür ayrılır ve geride elektron bakımından eksik bir tert-bütil karbokatyonu oluşur:

(CH₃)₃C-Cl → (CH₃)₃C⁺ Cl⁻

Bu ara tür kendi başına kalamaz. Ortamdaki su molekülü devreye girer, karbokatyonla bağ kurar ve süreç sonunda tert-bütil alkol oluşur. Sulu ortamda genel gösterim şöyle özetlenebilir:

(CH₃)₃C-Cl 2H₂O → (CH₃)₃C-OH H₃O⁺ Cl⁻

Kimyada bu olağandır. Madde eksikliğini tamamlar. Kararsız ara tür daha dengeli bir yapıya geçer.

Kimya ahlak dersi vermez; yalnızca maddenin davranışını açıklar.

Ama insan söz konusu olduğunda mesele değişir.

Çünkü her yön değişikliği fikir gelişimi değildir. Bazen karakter zaafıdır. Bazen hesapçılıktır. Bazen de bir toplumun sessizce çürüdüğünü gösteren küçük ama tanıdık bir işarettir.

Bunu en çok küçük toplumlarda görürüz.

Herkes kimin dün ne söylediğini bilir. Bugün kimin kapısında beklediğini de. Hangi cümlenin ne zaman terk edildiğini de.

Ama çoğu zaman kimse açık konuşmaz. Çünkü herkesin herkese işi düşebilir. Bir imza gerekebilir. Bir telefon beklenebilir. Bir terfi, bir ihale, bir atama, bir davet, hatta yalnızca bir selam bile insanın sesini........

© Yeni Düzen