Ticari hayatta sıklıkla karşımıza çıkan avans uygulamaları, işletmelerin nakit akışını ve risk yönetimini şekillendiren temel unsurlardan biridir.

En temel tanımıyla avans; gelecekte alınacak veya verilecek olan mal ve hizmetlerin karşılığında, önceden peşin olarak tahsil edilen veya ödenen tutarları ifade eder.

Ancak özellikle her dönem sonunda ve yıl kapanışlarında, döviz cinsinden gerçekleştirilen bu avans işlemlerinin Vergi Usul Kanunu (VUK) uyarınca nasıl değerleneceği hususu, uygulamada ciddi tereddütler yaratmaktadır.

Konuyu yasal mevzuat ekseninde detaylı olarak incelediğimizde, döviz cinsinden avansların değerlenmesine ilişkin doğrudan ve net bir yasal düzenlemenin bulunmadığını görüyoruz. Bu durum, işlemlerin değerleme süreçlerinin tamamen Mali İdare'nin vermiş olduğu muktezalar (özelgeler) çerçevesinde şekillenmesine neden olmaktadır. Peki, yasal mevzuat ve muhasebe standartları bu konuya nasıl yaklaşıyor?

Konuyu detaylı incelediğimizde de döviz cinsinden avansların vergi kanunları ve yasal mevzuat uyarınca değerlenmesine ilişkin de yasal düzenleme bulunmuyor.

Avansların değerlemesine ilişkin bu sorun İdare'nin konu ile ilgili olarak vermiş olduğu muktezalara göre şekilleniyor.

Bugünkü yazımda dövizli olan bu avansların yasal mevzuat açısından değerlemesi ve konuya ilişkin tereddüt yaratan hususlara bir göz atalım.

AVANS KAVRAMININ HUKUKİ VE EKONOMİK NİTELİĞİ

Genel itibarıyla avans, ileride gerçekleştirilmesi üstlenilen bir iş nedeniyle fiyat dalgalanmalarından etkilenmemek ve ilgili işi güvence altına almak amacıyla bedelin bir kısmının veya tamamının önden tahsil edilmesi ya da ödenmesidir. Bir ödemenin hukuken avans niteliği taşıyabilmesi için, daha sonra tahakkuk edecek bir alacağın ön ödemesi olması ve taraflardan birinin taahhütlerinin bir kısmını teşkil etmesi gerekir. Bu ödemenin mutlak karşılığı, sözleşme ile taahhüt edilen mal teslimi veya hizmet ifasıdır. Kavramsal olarak avans, bir para isteme hakkını temsil etmekten ziyade, normal şartlarda mal veya hizmet maliyetlerine dönüşecek olan bir hakkı temsil eder.

Avans genel itibariyle ilerde gerçekleştirilmesi üstlenilen bir iş nedeniyle fiyat değişmelerinden etkilenmemek ve işin güvenceye alınmasını sağlamak amacıyla bedelin bir kısmının veya tamamının önceden tahsil edilmesi veya ödenmesidir.

Bir ödemenin avans olarak kabul edilebilmesi, daha sonra tahakkuk edecek bir alacağın ön ödemesi niteliğinde olmalıdır. Söz konusu ödeme, sözleşme taraflarından birinin taahhütlerinin bir kısmını teşkil etmelidir. Bu ödemenin karşılığı, sözleşme ile taahhüt edilen mal teslimi ve hizmet ifası borcu olmalıdır.

Kelime anlamı olarak da avans "İleride tahakkuku kararlaştırılan bir alacağa karşılık önceden peşin olarak ödenen........

© Yeni Birlik