Bu cümle, sadece ahlâkî bir öğüt değildir; varlığın nasıl tecrübe edildiğine dair derin bir tespittir. Aynı fiil, aynı davranış, hatta aynı bakış… Niyet değiştiğinde, ortaya çıkan sonuç da değişir. Gündelik bir iş, ihlâslı bir niyetle ibadete dönüşebilir; gösterişle yapılan bir ibadet ise anlamını yitirebilir.

Şimdilerde modern bilim de benzer bir noktaya işaret etmektedir. Kuantum fiziğinde “gözlemci etkisi” olarak bilinen duruma göre, bir sistemi gözlemleme biçimimiz, o sistemin davranışını değiştirebilmektedir.2 Yani gözlemci, pasif bir seyirci değil; sürecin bir parçasıdır. Bu ilmî bulgu ile Nursî’nin niyet ve nazara dair yaklaşımı yan yana konulduğunda, ortak bir hakikat belirir: Bakışımız sadece gördüğümüz şeyi değil, yaşadığımız gerçekliği de şekillendirebilme potansiyeline sahiptir.

Bakış Açısının Hakikate Etkisi

Bediüzzaman, bu farkı şu veciz ifadeyle özetler: “Her şeyin iki ciheti vardır: Biri halka [maddiyata,] diğeri Hakk’a [maneviyata] bakar.”3 Sadece maddeye, sebep–sonuç zincirine bakan bir nazar, hakikatin ancak yarısını görür. Mana-yı harfî ise eşyanın Hakk’a bakan yönünü açığa çıkarır; yani Tevhid bağlamındaki birliğini gösterir. Böyle........

© Yeni Asya