“Trajik Başarı-Türk Dil Reformu” üzerine notlar (14)

Geoffrey Lewis’in “Trajik Başarı-Türk Dil Reformu” eserinden notlara devâm ediyoruz. (Tercüme eden: Mehmet Fatih Uslu, Gelenek Yayınları, İstanbul, 2004)

Bugünkü notlarımızdan: Atatürk’ün aslında bütün dillerin Türkçeden doğduğuna inanmadığı, Kamâl ismini nasıl aldığı ve kendi yol açtığı dil devriminden çektiği çile.

Atatürk, tüm dillerin Türkçe’den türemiş olduğunu öne sürenlere aldanmayacak kadar zekiydi. Bu tarz bir inancın mantıksal sonucu tüm Arapça ve Farsça unsurların dilde kalması olacaktı ki bu onun maksadının tam tersiydi. Bu yüzden, sınırlı bir süre için de olsa, reformcular tarafından üretilen Öztürkçe sözcükleri sahiplendi, bunları konuşmaları ve mektuplarında kullandı.

Şubat 1935›te çare bulunmaz biçimde Arapça olan Mustafa ve Kemal isimlerini bıraktı ve kısa bir süre imzasını Kamâl şeklinde attı. Bu alışılmamış ismin kökeni resmi haber ajansı olan Anadolu Ajansı tarafından yayınlanan bir bildiride açıklandı:

İstihbaratımıza nazaran Atatürk›ün taşıdığı ‹Kamâl’ adı Arapça bir kelime olmadığı gibi Arapça ‘Kemal’ (olgunluk) kelimesinin delâlet ettiği mânâda değildir. Atatürk’ün muhafaza edilen öz adı, Türkçe ‘ordu ve kale’ mânâsına gelen ‘Kamâl’dir. Son ‘a’ üstündeki tahfif işareti ‘l’ harfini yumuşattığı için telaffuz hemen hemen Arapça ‘Kemal’ telaffuzuna yaklaşır. Benzeyiş bundan ibarettir. (Cumhuriyet, 5 Şub. 1935, alıntılandığı yer: Bozgeyik 1995: 15).

Tarama Dergisi (1934) kamal sözcüğünün manasını ‹tahkimat, kale, ordu, kalkan› olarak göstermektedir. Fakat bu diğeriyle ilgili bir kelime değildir, çünkü kamâl ile kamal aynı şey değildir (Lewis 1988: 6-7; 2000: 6-7).24 Son hecenin dışında kemaldeki e harfinin a ile değiştirilmesi ilk sessiz harfin okunuşunu /k/den /k/ya dönüştürmektedir. Fakat açıktır ki değişikliğin amacı ismin telaffuzuna dokunmak değil, sadece yazımını Arapça’ya daha az benzer bir hale getirmektir. Mustafa Kemal ‘Kamâl’ isminde ısrarcı olmamış ama imzasını alışıldığı üzere K. Atatürk şeklinde........

© Yeni Akit