Τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν τον συντάκτη τους, χωρίς να συμπίπτουν κατ' ανάγκη με την άποψη του Tvxs.gr

Ο ελληνικός δημόσιος διάλογος για τη μετανάστευση έχει, διαχρονικά, επικεντρωθεί στην κοινωνική ένταξη: στην εκπαίδευση, στην εργασία, στη γλώσσα και στις πολιτισμικές πρακτικές. Αντιθέτως, η σχέση των μεταναστών με το κράτος, δηλαδή η εμπειρία της δημόσιας διοίκησης, της γραφειοκρατίας και των θεσμών, έχει παραμείνει στο περιθώριο της ανάλυσης.

Η παράλειψη αυτή είναι ιδιαίτερα προβληματική όταν πρόκειται για τους μετανάστες δεύτερης γενιάς: ανθρώπους που έχουν κοινωνικοποιηθεί από νεαρή ηλικία (ή και γεννηθεί) στην Ελλάδα, αλλά συχνά δεν αναγνωρίζονται θεσμικά ως πλήρη μέλη της ελληνικής πολιτικής κοινότητας.

Το παρόν άρθρο βασίζεται στη μεταπτυχιακή ποιοτική (qualitative) διατριβή μου στη Σχολή Οικονομικών και Πολιτικών Επιστημών του Λονδίνου (LSE), το 2023, και εξετάζει πώς η ελληνική δημόσια διοίκηση λειτουργεί ως μηχανισμός παραγωγής θεσμικής επισφάλειας στον τομέα της μετανάστευσης – μια κατάσταση η οποία υφίσταται ακόμη και τώρα. Για να περιγραφεί αυτό το φαινόμενο, εισάγεται και εξετάζεται η έννοια της εχθρικής γραφειοκρατίας (hostile bureaucracy): όχι ως μεμονωμένη δυσλειτουργία της δημόσιας διοίκησης, αλλά ως δομικό χαρακτηριστικό ενός διοικητικού συστήματος που καθυστερεί επιτηδευμένα, αποθαρρύνει και αμφισβητεί τη θεσμική ένταξη (εξού και η εχθρικότητα), χωρίς να αρνείται ρητά την ύπαρξη και την παρουσία της δεύτερης γενιάς μεταναστών.

Η έρευνά μου στηρίχθηκε σε ημι-δομημένες συνεντεύξεις με άτομα ηλικίας 19 έως 41 ετών, γεννημένα ή/και μεγαλωμένα στην Ελλάδα από Αλβανούς γονείς. Το δείγμα περιλάμβανε άτομα με διαφορετικά νομικά χαρακτηριστικά (Έλληνες πολίτες, κατόχους αδειών διαμονής, άτομα με εκκρεμείς αιτήσεις), διαφορετικές εκπαιδευτικές πορείες και διαφορετικούς βαθμούς επαφής με τη δημόσια διοίκηση.

Ένα από τα πρώτα ευρήματα της έρευνας είναι ότι οι μετανάστες δεύτερης γενιάς δεν αντιμετωπίζουν μία γραφειοκρατία, αλλά πολλαπλά, αλληλοεπικαλυπτόμενα διοικητικά καθεστώτα. Συγκεκριμένα:

τη γενική ελληνική δημόσια διοίκηση (υγεία, εκπαίδευση, κοινωνική ασφάλιση κ.λπ.)

τη γραφειοκρατία των αδειών διαμονής

τη γραφειοκρατία της πολιτογράφησης

και, συχνά, τη γραφειοκρατία του αλβανικού κράτους (διαβατήρια, πιστοποιητικά, ληξιαρχικά έγγραφα κ.λπ.).

Η έλλειψη διαλειτουργικότητας μεταξύ αυτών των διοικητικών επιπέδων κατακερματίζει τη διαδικασία πολιτικοκοινωνικής ένταξης. Η λήξη ή καθυστέρηση μιας άδειας διαμονής, για παράδειγμα, έχει άμεσες επιπτώσεις στην πρόσβαση σε υγεία ή εργασία, ακόμη και όταν το άτομο διαθέτει προσωρινή βεβαίωση νομιμότητας. Η θεσμική ασυνέχεια δεν είναι εξαίρεση, αλλά συστημικό αποτέλεσμα της απουσίας συντονισμού μεταξύ τον αρμόδιων αρχών.

Επιπλέον, η εμπλοκή της γραφειοκρατίας του κράτους προέλευσης ενισχύει την υπάρχουσα πολυπλοκότητα. Πιστοποιητικά, μεταφράσεις, ληξιαρχικά έγγραφα και διαβατήρια αποτελούν προϋποθέσεις για τη λειτουργία της ελληνικής διοίκησης, μεταφέροντας ουσιαστικά μέρος της διοικητικής ευθύνης εκτός του ελληνικού κράτους. Για τους/τις συμμετέχοντες/ουσες, αυτή η εξάρτηση από πολλαπλά κράτη ενισχύει το αίσθημα ότι οι θέσεις τους ως πολίτες παραμένουν διαρκώς υπό επανεξέταση.

Διά βίου γραφειοκρατία

Οι συμμετέχοντες/ουσες δεν περιγράφουν τη γραφειοκρατία ως παροδικό εμπόδιο, αλλά ως μια μόνιμη συνθήκη της καθημερινότητάς τους, από την παιδική ηλικία έως την ενηλικίωση. Η γραφειοκρατική εμπειρία αρχίζει από πολύ νωρίς, καθώς ξεκινά μέσα από το οικογενειακό........

© TVXS