menu_open Columnists
We use cookies to provide some features and experiences in QOSHE

More information  .  Close

İnkalar balonmuş! Abartmışlar kabartmışlar

48 0
07.10.2026

Bu nasıl bir medeniyet ki 15. yy.da kubbe, kemer, teker, yazı, rakam tanımaz; çarşı, pazar, han, hamam, para bulunmaz.

Dağ başındaki Machu Picchu (Quechua dilinde Yaşlı Zirve) resimlerini gördüğümde “Vay be” demiştim, “Adamlar yapmışlar!” Yalnız burası Kral’ın yazlık sarayı mı? Rahip yetiştiren bir manastır mı? Feza gözleyen bir rasathane mi yoksa? Bilgi bulamadım, çünkü İnkalarda yazı yok. İki adım ötede Mayalar, Aztekler yazıyor, bunlar boş boş bakıyor. Şaştınız di mi? O zaman bi’ daha şaşırın: Tekerlek de yok. Bırak dingilli arabayı, porselen işliyor ama çamurun altına çark koymayı akıl edemiyorlar.Evet itinalı bir taş işçiliği var, bloklar cuk oturuyor yuvasına. Taraça bahçeler de alımlı ancak evler küçük ve şekilsiz afet konutlarını andırıyor âdeta. Zavallılar kubbe ve kemer bilmiyor tavanı otla çöple kapatıyorlar. Manzara nefis ama oturayım da şöyle bi kahvemi yudumlayayım diyemiyorlar. Cam çerçeve bilmiyorlar biir, kahveyle 18. yy.da tanışacaklar ikiii. Evler dar ve dört duvar yere lama derisi yayıp yatarlar. Hayvanlarla birlikte sığınır, bit pire kene içinde yaşarlar. Hela, banyo, mutfak hiiiç arama! Yolcu var, han yok, su var, hamam yok. Çarşı pazarı geç ortada para yok bi’ defa.Ben beldenin MÖ 3 bin yıllarına filan ait olduğunu sanıyordum, meğer 1450 yılında kurulmuş. Düşünün o tarihte Fatih yivli setli toplar döktürür, havanla eğik atışlar yaptırır aşırtmaca. Maçi Puçiden 220 yıl evvel inşa edilen Divriği Ulucami’de hiçbir motif tekrarlanmaz ve 23 tonozdan (kemerler manzumesi) hiçbiri diğerini andırmaz. Ancak UNESCO onu değil Maçu Piçi’yi seçer “Dünyanın 7 Harikası” arasına (2007). Belde kuytuda olduğu için İspanyol istilasında yara almaz, yakılıp yıkılmaz. Onu Amerikalı tarihçi Hiram Bingham tanıtır dünyaya. Ne zaman? 1911 yılında. Daha evvel keşfeder ama altınları cukkaladıktan sonra duyururlar.Peki buna keşif denir mi? Tamam sen yeni görmüşsün ama Urubamba Vadisi oldum olası orada ve malumdur yerli halka.

Efendim evvelce havalide Vari, Tivanaku ve Naska kabileleri yaşar. Efsane Kral (ilk Sapa İnka) Manco Capac bunları bir bayrak altında toplar. IX. Sapa İnka Pachacutec ise Cuzco merkezli bir imparatorluk kurar.Piramidin tepesinde hanedan mensupları ve ruhaniler vardır, hemen altında kurakalar (asiller), sonra hatun runa (orta direk) ve en altta yanakuna (marabalar). Halk Güneş’e (İnti) taptırılır, hanedan mensupları İnti’nin oğulları ve kızları olduğu iddiasındadırlar, kutsallığa soyunurlar. Devlet tuttuğunu çalıştırır vergisine sayar. Yollar taraçalar tapınaklar böyle böyle inşa olunurlar. Kimini madene kapar, kimini bağda bahçede kullanırlar. Halk önce İnti’nin topraklarında çalışır, mahsul saraya ve tapınaklara taşınır, sonra devlet toprağında ter döker, ürün hazineye aktarılır. Yetmez asiller için da çapalar, cabalar. Eğer vakit kalırsa döner gelir kendi toprağına. Kıtlık yıllarında devletin ambarları açacağı söylenir. Duy da inanma. Kral 80 bin asker beslemektedir, niye dağıtsın ona buna? Her ne kadar “Birlikte üretelim, beraber üleşelim” sözü kulağa hoş........

© Türkiye