menu_open Columnists
We use cookies to provide some features and experiences in QOSHE

More information  .  Close

Cahit Kılıç: Hukukun Araçsallaştırılması ve Otoriterleşme Sürecinde Devlet Erklerinin Dönüşümü!

20 0
23.10.2026

Cahitkilic54@gmail.com

Demokrasilerin en temel özelliği, siyasal iktidarın hukukun sınırları içerisinde kalmasını sağlayan kurumsal mekanizmaların varlığıdır. Yasama, yürütme ve yargı erkleri arasındaki denge, devlet gücünün keyfî kullanımını önlemek amacıyla geliştirilmiş tarihsel bir kazanımdır. Ancak modern çağda bazı siyasal rejimler, demokratik kurumları tamamen ortadan kaldırmadan onları içeriden dönüştürerek otoriter yapılara evrilebilmektedir.

Bu süreçte en dikkat çekici olgulardan biri, yargının bağımsız bir denetim organı olmaktan çıkarılarak siyasal iktidarın en etkili araçlarından biri hâline getirilmesidir. Tarihsel deneyimler göstermektedir ki otoriter liderler yalnızca zor kullanarak değil, hukuku ve yargıyı kendi amaçlarına uygun biçimde yeniden şekillendirerek de iktidarlarını sürdürmeye çalışırlar.

Otoriter İktidarlar Neden Yargıyı Ele Geçirmek İster?

Bir siyasal iktidarın yargıyı kontrol altına alma isteği, yalnızca hukukî süreçleri etkileme arzusundan kaynaklanmaz. Asıl amaç, iktidarın yaptığı uygulamaları “hukukî” göstererek meşruiyet üretmektir.

Açık baskı ve çıplak zor, toplumsal tepkileri artırabilir. Buna karşılık mahkeme kararlarıyla gerçekleştirilen baskılar, toplumun bir bölümünde “devlet gereğini yapıyor” algısı oluşturabilir. Böylece hukukun üstünlüğü değil, hukukun araçsallaştırılması ortaya çıkar.

Alman hukukçu Ernst Fraenkel’in Nazi Almanyası üzerine yaptığı analizlerde ortaya koyduğu gibi, otoriter rejimler hukuku tamamen ortadan kaldırmaz; aksine onu kendi amaçlarına hizmet edecek şekilde dönüştürürler. Çünkü hukuk görüntüsü, çıplak gücün sahip olmadığı bir meşruiyet avantajı sağlar.

Yargı Eliyle Kolluk Güçlerinin Kullanılması ve Meşruiyet Arayışı

Otoriter liderlerin kolluk kuvvetlerini yargı kararları aracılığıyla kullanmayı tercih etmeleri tesadüf değildir. Polis veya güvenlik bürokrasisi doğrudan siyasal emirlerle hareket ettiğinde ortaya çıkan baskı görüntüsü, yargı kararları aracılığıyla yürütüldüğünde hukukî bir kılıfa bürünür.

Muhaliflerin gözaltına alınması, tutuklanması veya siyaset dışına itilmesi, bağımsız bir yargının kararıymış gibi sunulabilir. Böylece siyasal mücadele alanı daraltılırken ulusal ve uluslararası kamuoyuna karşı görünürde bir hukukî gerekçe üretilebilir.

Bu nedenle otoriterleşme süreçlerinde yargı, yalnızca adalet dağıtan bir kurum olmaktan çıkar ve siyasetin yürütüldüğü bir alan hâline gelir.

Yasamanın Etkisizleştirilmesi ve Kuvvetler Ayrılığının Çöküşü

Montesquieu‘den itibaren demokratik düşüncenin temel ilkelerinden biri, erklerin birbirlerini denetleyebilmesidir. Ancak otoriter sistemlerde yasama organı zamanla denetleyici niteliğini kaybetmeye başlar.

Parlamentonun yalnızca yürütmenin kararlarını onaylayan bir yapıya........

© Tanyeri Haber