Bingazi’de toplanan Libya Temsilciler Meclisinin, Türkiye ile Trablus’taki Ulusal Mutabakat Hükümeti (UMH) arasında 27 Kasım 2019'da imzalanan Deniz Yetki Alanlarının Sınırlandırılmasına İlişkin Mutabakat Muhtırası'nı 20 Ekim 2026 tarihinde oy birliğiyle onaylaması ve buna ilaveten 2020'de Ankara'ya karşı aldığı boykot kararlarını iptal etmesi dünya gündemine bomba gibi düştü.

7 yıl aradan sonra Doğu’daki General Halife Hafter destekli Meclisin verdiği onay; mutabakatın bütün Libya’yı temsil etmeyen bir yönetim tarafından imzalandığı ve hukuken geçersiz olduğu yönündeki iddiaları çöpe attı. Bu gelişme, Doğu Akdeniz’de bütün hesapları altüst eden yeni bir statükonun önünü açtı.

Gelinen noktada; Türkiye’nin taraflar arasındaki kanlı çatışmaları durduran, ulusal çıkarlar konusunda uzlaşmaya teşvik eden Libya politikasının ve stratejik sabırla yürüttüğü süreç yönetiminin büyük payı olmuştur. Bu sonucun alınmasında Türkiye’nin izlediği siyasetin elbette ki rolü büyüktür; ancak zamanlama olarak bölgesel sahiplenme ilkesiyle ortaya çıkan Mekke Savunma İttifakı’nın yarattığı sinerjinin etkisi de hesaba katılmalıdır.

Krizin Arka Planı: Libya İç Savaşı ve Ülkenin Bölünmesi

Libya uzlaşmasındaki başarının büyüklüğünü takdir etmek için Arap Baharı’ndan sonra kaosa sürüklenen ülkenin yaşadığı çatışmaları ve uluslararası aktörlerin hesaplarını hatırlamak gerekmektedir.

Muammer Kaddafi’nin 2011 yılında NATO destekli ayaklanmalar sonucunda devrilmesi ve öldürülmesinden sonra Libya’da merkezi otorite kalmadı ve ülke bir iç savaşa sürüklendi. 2011–2014 döneminde ülkeyi Ulusal Geçiş Konseyi (UGK) yönetti. 2014 yılında yapılan seçimlerin ardından farklı ideolojilere sahip milisler, bölge ve kabile temelli silahlı gruplar; otoritelerini korumak ve ülke kaynaklarından pay kapmak için ülkenin dört bir yanında birbirleriyle çatışmaya başladılar. Bunun neticesinde ülke resmen ikiye bölündü: Birisi Trablus, diğeri Tobruk merkezli olmak üzere iki ayrı meclis, iki ayrı hükümet ve bunlara bağlı silahlı güçler ortaya çıktı.

Ülkenin Batısında; Trablus merkezli, Fayiz es-Serrac’ın liderlik ettiği ve BM tarafından uluslararası alanda meşru kabul edilen Ulusal Mutabakat Hükümeti (UMH) kuruldu. Bu hükümete bağlı silahlı güçler Misrata Tugayları, Trablus Koruma Güçleri ve çeşitli milis gruplardan oluşuyordu. Türkiye, Katar ve İtalya bu hükümetin en büyük destekçileriydi.

Ülkenin Doğusunda; Tobruk şehrinde konuşlanan Temsilciler Meclisi ve Meclis Başkanı Akile Salih’in yönetimi ortaya çıktı. General Halife Hafter’in komutanlığını yaptığı Libya Ulusal Ordusu (LUO) bu meclisin silahlı gücüydü. Tobruk hükümetini; Birleşik Arap Emirlikleri (BAE), Mısır, Yunanistan, İsrail, Rusya (Wagner paralı askerleri aracılığıyla) ve Fransa destekliyordu.

Askerî Denge ve Diplomatik Hamleler

Nisan 2019’da Halife Hafter ve LUO, uluslararası alanda tanınan Trablus’taki UMH yönetimini devirmek için büyük bir saldırı başlattı ve Trablus’u kuşattı. Kanlı kuşatma, Türkiye’nin askerî müdahalesi ve UMH’ye sağladığı destek sayesinde kırıldı. Hafter güçleri çatışmaların ardından Trablus önlerinden çekilmek zorunda kaldı; cephe hatları Sirte-Cufra hattında kilitlendi ve iki taraf arasında askerî bir denge oluştu.

İsviçre'nin Cenevre kentinde Birleşmiş Milletler (BM) öncülüğünde imzalanan 23 Ekim 2020 tarihli Kalıcı Ateşkes Anlaşması’nın ardından Libya genelinde büyük çaplı cephe savaşları ve bombardımanlar tamamen durdu. BM öncülüğünde yürütülen Libya Siyasi Diyalog Forumu toplandı. Bu süreç, Mart 2021’de ülkeyi seçime götürmek üzere Abdülhamid Dibeybe başkanlığındaki tek bir geçici Ulusal Birlik Hükümeti’nin kurulmasını sağladı. Ancak ülkedeki siyasi ve askerî aktörlerin uzlaşamaması ve dış güçlerin müdahaleleri nedeniyle ulusal seçimler yapılamadı. İkili idari........

© Stratejik Düşünce Enstitüsü