menu_open Columnists
We use cookies to provide some features and experiences in QOSHE

More information  .  Close

IKBY’de Barzani-Talabani Kavgası Nereye Varır?

36 0
12.11.2026

Kürdistan Yurtseverler Birliği (KYB) lideri Bafel Talabani, 4 Kasım 2026'da gerçekleşen IKBY Meclisi oturumunun ardından 5 Kasım’da partisinin bölgesel hükümetten çekildiğini duyurdu. Muhalif Yeni Nesil Hareketi ile birlikte hareket eden Talabani, yaklaşık iki yıl aradan sonra toplanan Meclis oturumunu ve oturumdan çıkacak hiçbir kararı, hükümeti veya atanan makamları tanımayacaklarını ve duruma göre KYB olarak ayrı bir yönetim oluşturacaklarını ilan etti.

Bu açıklama ve ayrışma, 1994-1998 tarihleri arasında yaşanan ve yaklaşık 5 bin Kürt'ün hayatına mal olan KDP-KYB iç savaşını hatıralara getirdi; "iki idareli yönetim" (biri Erbil merkezli Barzani kontrolünde, diğeri Süleymaniye merkezli Talabani kontrolünde) senaryolarının yeniden gündeme gelmesine yol açtı.

KDP-KYB arasındaki bu gerilimin boyutunu anlamak ve nereye varacağı konusunda tahminde bulunmak bakımından aralarındaki tarihî rekabeti ve anlaşmazlık sebeplerini ortaya koymak gerekmektedir.

Son Yapılan 2024 ve 2025 Seçimleri

30 Eylül 2018'de gerçekleştirilen Kürdistan Bölgesi Parlamento seçimlerinin üzerinden 6 yıl geçtikten sonra Ekim 2024'te 100 sandalyeli parlamento seçimleri yapıldı. Seçimde 39 sandalye kazanan Barzani ailesinin partisi KDP (Kürdistan Demokrat Partisi) birinci parti, Talabanilerin partisi KYB (Kürdistan Yurtseverler Birliği) ise 23 sandalye kazanarak ikinci parti konumunda yer aldı.

Mecliste temsil edilen diğer partilerin sandalye sayısı ise şöyle oldu: Yeni Nesil Hareketi (Nifşî Nû) 15, Kürdistan İslami Birlik Partisi (Yekgirtu) 7, Halwest (Duruş) Hareketi 4, Kürdistan Adalet Toplumu (Komel) 3, Halk Cephesi (Beray Gel) 2, Goran Hareketi 1.

Bunların dışında Türkmenler 2, Hristiyanlar 2 ve Ermeniler 1 sandalye olmak üzere özel kota ile temsil edildiler.

Seçimlerden birinci sırada çıkan KDP, önceki hükümetlerdeki eşit veya yarı yarıya güç paylaşımı uygulamasının artık geçerli olmadığını, bakanlıkların dağılımının seçim sonuçlarına göre yapılması gerektiğini öne sürdü. KYB ise daha fazla sandalye kazanmanın eşit ortaklık konumunu ortadan kaldıramayacağını iddia ederek itiraz etti. Anlaşmazlığın giderilememesi ve yeni bir hükumet kurulamaması KDP Başbakanı Mesrur Barzani liderliğindeki önceki hükümetin görevde kalmasına yol açtı.

11 Kasım 2025’te gerçekleştirilen Irak genel seçimlerinde KDP ülke genelinde yaklaşık 1,1 milyon oy aldı ve 27 milletvekilliği kazandı; 574 bin oy alan KYB ise 18 milletvekilliği elde etti. KYB’den iki kat fazla oy alması, KDP’nin yönetimi eşit olarak paylaşmama kararlılığını pekiştirdi.

İki Parti Arasındaki Yarı Yarıya Güç Paylaşımının Geçmişi

Mesrur Barzani ve Bafel Talabani arasında patlayan son krizin ana sebebi, iktidarın eşit paylaşımında yaşanan anlaşmazlıktır.

KDP ve KYB arasında yarı yarıya güç paylaşımına dayalı ilk anlaşma 1992’de yapılmıştı. Mayıs 1992'de Kürdistan Bölgesi'nde yapılan ilk parlamento seçiminde KDP ve KYB P,8’e I,2’lik oranlarla yaklaşık eşit temsil elde etmişti. Bakanlıklar ve yönetim makamları iki parti arasında eşit paylaştırıldı. Ancak taraflar arasında çıkan anlaşmazlık, 1994 yılında Kürt siyasi tarihinde Birakûjî (Kardeş Katliamı) olarak anılan silahlı çatışmaya ve ardından iç savaşa dönüştü. Mesud Barzani’nin Saddam Hüseyin yönetiminden askerî yardım istemesiyle Irak ordusu KDP ile birlikte Erbil'e girdi ve KYB güçlerini şehirden çıkardı. Bu savaş sırasında bölgesel güçlerden İran KYB’yi, Türkiye ise KDP’yi destekledi.

ABD’nin arabuluculuğuyla 1998 yılında imzalanan Washington Anlaşması'yla taraflar arasında resmî bir ateşkes sağlandı ve Irak’ın kuzeyinde coğrafi olarak "iki idareli" (biri Erbil'de KDP, diğeri Süleymaniye'de KYB kontrolünde) bir yapı oluştu.

Yönetimin iki parti arasında eşit paylaşımına ilişkin ikinci anlaşma 2006’da yapıldı. Mesud Barzani ve Celal Talabani 21 Ocak 2006'da “Kürdistan Bölgesel Yönetimi'nin Birleştirilmesi Anlaşması”nı imzaladı; iktidarın, kabinenin ve idari mekanizmaların yarı yarıya (50/50 formülüyle) paylaşılması kabul edildi. Anlaşmaya göre; Bölge Başkanlığı ve Başbakanlık KDP'ye verildi, Bölge Başkan Yardımcılığı KYB'ye bırakıldı, bakanlıklar iki parti arasında paylaştırıldı; İçişleri, Maliye, Adalet ve Peşmerge kurumlarının birleştirilmesi kararlaştırıldı. Birleşik hükümetin kuruluşu ise 7 Mayıs 2006'da Neçirvan Barzani tarafından ilan edildi.

Kürtlerin Bağdat'taki anayasal kazanımlarını korumak amacıyla 27 Haziran 2007’de iki parti arasında ayrıca "Stratejik İş Birliği ve İttifak Anlaşması" imzalandı. Bu anlaşma, federal hükümete karşı Kürtlerin hakkını korumak üzere kurulan siyasi bir ortaklıktı.

İttifakın Çatırdaması: 2017 Referandumu ve Süreçteki Kırılmalar

2006'da kurulan ortak yönetim modeli, hiçbir zaman iki partinin ayrı siyasi, ekonomik ve askerî güç merkezlerini tamamen ortadan kaldırmadı. 2016'ya gelindiğinde sekiz yıllık stratejik ittifak fiilen sona erdi.

Mesud Barzani’nin önderliğinde 25 Eylül 2017 tarihinde yapılan bağımsızlık referandumunu desteklemeyi reddeden KYB yönetimi, referanduma karşı çıkan Bağdat, Washington, Tahran ve Ankara ile paralel hareket etti. Bu pozisyon alış iki parti arasındaki ayrışmayı derinleştirdi. 16 Ekim 2017'de Irak ordusu ve Haşdi Şabi güçlerinin Kerkük ve diğer tartışmalı bölgelere (Diyale, Salahaddin, Ninova hatları) ani bir operasyon düzenleyerek buraları Peşmerge’den geri alması sırasında KYB'ye bağlı bazı Peşmerge birliklerinin geri çekilmesi, iki parti arasındaki güven krizini üst seviyelere taşıdı. Referandumun yarattığı ağır askerî ve ekonomik kayıpların ardından içeride ve dışarıda baskı altında kalan Mesud Barzani, Kasım 2017'de IKBY Başkanlığı görevinden ayrıldı ancak KDP liderliğini sürdürmeye devam etti.

30 Eylül 2018'de gerçekleştirilen Kürdistan Bölgesi Parlamento seçimlerinde KDP 45 sandalye, KYB ise 21 sandalye kazandı. 56 sandalyelik mutlak çoğunluğa ulaşılamadığından iki parti yeniden anlaşma arayışına girdi: 4 Mart 2019’da KDP ve KYB arasında yeni bir siyasi anlaşma imzalandı. Dört yıllık ve 18 maddelik bir siyasi iş birliği düzenleyen bu anlaşmaya dayanarak KDP ve KYB koalisyon kurdular: Neçirvan Barzani Mayıs 2019'da Kürdistan Bölgesi Başkanı seçildi, Haziran ayında yapılan seçimde Mesrur Barzani başbakan oldu.

Bu anlaşmaya rağmen iki parti arasındaki rekabet ve çekişme devam etti. 11 Ağustos 2020'de iki parti yeniden bir araya gelerek 2019 anlaşmasını........

© Stratejik Düşünce Enstitüsü