Bir zamanlar bize şöyle anlatıldı.

Dünya küçülüyordu.Sınırlar anlamını yitiriyordu.Üretim dünyanın bir ucunda yapılacak, tüketim öbür ucunda gerçekleşecekti.

Adına küreselleşme dediler.

Bir telefon düşünün.Tasarımı Kaliforniya’da yapılır…Çipleri Tayvan’da üretilir…Ekranı Güney Kore’den gelir…Montajı Çin’de yapılır…Sonra dünyanın dört bir yanında satılır.

Ekonominin yeni dini buydu.

Ucuz işçilik.Ucuz enerji.Ucuz lojistik.

Ama sonra dünya bir sabah uyandı ve küreselleşmenin sadece verimli değil…Aynı zamanda çok kırılgan olduğunu gördü.

Çin’de fabrikalar kapandı.Avrupa’da üretim durdu.Amerika’da market rafları boşaldı.Tedarik zincirleri bir domino taşı gibi devrildi.

O günlerde The Economist dergisi kapak yaptı.Başlık şuydu:

“Just-in-Time is dead.”(Yani: “Tam zamanında üretim sistemi öldü.”)

Küreselleşmenin en büyük prensibi buydu.Stok tutma.Dünyanın en ucuz yerinden üret.Tam zamanında teslim et.

Pandemi o sistemi tek bir darbeyle kırdı.Sonra savaşlar geldi.Rusya-Ukrayna savaşı Avrupa’ya acı bir gerçeği hatırlattı.Enerji sadece enerji değildir.Enerji jeopolitiktir.

Avrupa yıllarca Rus gazına güvendi.Ucuzdu.

Ama savaş başladığında Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen şu cümleyi kurdu:

“Enerji........

© Sözcü