Tüm hukuki bariyerlere rağmen, son dönemde demokratikleşme söylemlerine nazire yaparcasına ters kelepçeyle sık karşılaşır olduk. Kendi ayağıyla gelip teslim olan komedyen Deniz Göktaş’ın bileklerine ters kelepçe vuruldu ve bu anlar özellikle de basına servis edildi. Şimdi tüm bunları okuduktan sonra içinizden, “Geç bu masalları,” diyeniniz mutlaka çıkacaktır; farkındayım. Ben de zaten bugünün muktedirlerine “Niye böyle yapıyorsunuz?” diye sormuyorum. Sadece, artık çok özlediğimiz bir hukuk devleti masalından söz ediyorum.

Şair Ahmed Arif, o dönem siyasi düşünceleri nedeniyle gözaltına alınır ve dönemin ünlü işkence merkezi olan Sansaryan Han’ın ağır sorgularından geçirilir.

Bu süreçte kendisine günlerce ters kelepçe takılır.

Şair; bu fiziksel ve ruhsal acıyı o kadar derinden hisseder ki, yaşadığı bu anı daha sonra Türk edebiyatının en ikonik şiirlerinden biri olan “Hani Kurşun Sıksan Geçmez Geceden” satırlarına yükler:

“Yiğitlik inkâr gelinmez,Tek dizeyle kız kaçıran jandarma,Ve ters kelepçede bileklerim.Hani kurşun sıksan geçmez geceden,Anlatamam nasıl uykusuzum, nasıl aç…On yedi gün, on yedi gece…”

Geçtiğimiz günlerde malumunuz olduğu üzere, komedyen Deniz Göktaş hakkında soruşturma açılınca yurt dışından kendi rızasıyla, kaçmadan döndü.

Buna rağmen gözaltına alındı; yetmedi, bir de ters kelepçe takıldı.

Türk Hukukunda Kelepçenin Yasal Sınırları

Peki, Türk hukuk sisteminde ters kelepçe bir yana, genel olarak kelepçe takılmasının hukuki dayanağı nedir?

Türk hukukunda kelepçe uygulaması, Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) Madde 93 ve ilgili kolluk mevzuatları (Polis Vazife ve Salâhiyet Kanunu gibi) ile düzenlenmiştir.

Yasalara göre kelepçe; yakalanan veya tutuklanan kişilerin kaçma tehlikesi varsa ya da kendisinin yahut başkalarının hayat ve beden bütünlüğüne yönelik somut bir tehlike arz ediyorsa takılabilir.

Ancak mevzuat, kelepçenin “önden” mi yoksa “arkadan (ters)” mi takılacağını açıkça yazmaz.

Yasaların bu konuda sessiz kalması, ortada bir keyfiyet hali olduğu anlamına gelmez; zira ters kelepçenin de çok sıkı hukuki sınırları söz konusudur.

“Son Çare” Olarak Ters Kelepçe ve İstisnalar

Bunlardan ilki, şüphelinin kolluğa karşı sergilediği “aktif direniş ve saldırganlık” halidir.

Yakalanan kişinin kolluk kuvvetlerine karşı fiziksel ve durdurulması zor bir mukavemet göstermesi, kendine veya çevreye ağır zarar verme eğiliminde olması durumunda ters kelepçe, geçici ve orantılı bir “son çare” olarak uygulanabilir.

Bir diğer hayati kural ise şudur: Ters kelepçe bir cezalandırma aracı olamaz.

Bir kişiyi aşağılamak, teşhir etmek, cezalandırmak veya ona acı çektirerek iradesini kırmak........

© Serbestiyet