“Türkiye siyaseti yeniden şekillenirken sosyalist strateji” dosyasındaki diğer yazılara ulaşmak için tıklayınız!

Günümüzün ‘Sosyalist stratejisini’ tartışan dosyada ‘Yeni ve yeniden sosyalist perspektif’ başlıklı yazıda “En başta sosyalistlerin, sosyalizmin ‘makul, meşru, mümkün, kurulabilir, sürdürülebilir’ bir düzen olduğuna inandıklarının (geçmiş eleştirisi ile birlikte) ikna edici şekilde ‘görünür’ hale gelmesi” gereğini vurgulamıştım. Yazının meramının ‘bütünlüklü’ bir şekilde anlaşılması için ‘geçmiş eleştirisi’ ve ‘sosyalizmin makul, meşru, mümkün’ bir düzen olduğunun da anlatılması/anlaşılması gerekiyor. Bu yazı ‘geçmiş eleştirisi’ üzerine bir girizgah olmayı amaçlıyor.

Yazının konusu ‘Türkiye Devrimci Hareketinin’ bir eleştirisi değil (“Bir devrimci hareketin eleştirisini başka bir devrimci hareket yapabilir”; ayrıca bu ilkeye uymayan ‘bireysel’ eleştirilerin, ayrılıkların, küslüklerin, bölünmelerin de ‘yeterince’ yapıldığı biliniyor). Danny Katch’in ‘Ciddi Ciddi Sosyalizm’ kitabında vurguladığı “Gerçekten de genel kabul, sosyalizmin geçen yüzyıl içinde başarısızlığa uğradığı yönünde… Sonuç olarak, kapitalizme sırt çeviren pek çok insan sosyalizmin de çıkmaz sokak olduğu varsayımı ile hareket ediyor.” cümlelerindeki ‘çıkmaz sokak’ isnadı ile yüzleşme çabası olarak kabul edilebilir. (Açıktır ki Sovyet Deneyinin yaşadığı sorunları ‘tek tek’ irdelemek bu yazının sınırlarını ve bir kişinin kapasitesini çok aşan boyutlardadır. Yapabileceğimiz şey, ilkesel ve yöntemsel bir ‘paradigma/bakış açısı’ oluşturmaktır.)

1- W.Benjamin’in “Geçmişi yalnızca bir geçmiş anması olarak değil, bugünü ve geleceği kurmak için hatırlamak” yöntemini kullanarak; A. İnam’ın “Tarih, geçmişi yazarken ‘geleceğe’ de yazılır. Hayat, geçmişi ile hayat olduğuna göre, geçmişin yeni yorumları yeni gelecekleri olası kılar” cümlelerini rehber edinerek ‘geçmişe’ bakmalıyız.

2- Gözümüzün önündeki ‘suça’ müdahil olmamanın iki açıklaması olabilir: Pasif suç ortaklığı veya zayıflık! Gördüğünüz sayısız suça, kötülüğe, eşitsizliğe, adaletsizliğe zayıflığınız nedeniyle müdahale edemediğinizi düşünüyorsanız, tek yolunuz bu zayıflığı ortadan kaldıracak şekilde çoğalmak, yani örgütlenmektir. Aksi durumda, zayıflığınızı bilinçli şekilde sürdüren ‘pasif suç ortağı’ olursunuz.

Sosyalizm, kapitalizmin bağrında kendiliğinden oluşmaz. Politik ve toplumsal bir devrim ile ‘yukarıdan aşağıya’ kurulması gerekir. Bu nedenle, kaçınılmaz olarak ‘deneme-yanılma’ süreçlerinden geçmek zorundadır. Kapitalizm, köleci toplumdan bu yana ‘biriken’ sonsuz acının ve insanlık dışı zulmün birikimiyle (Sermaye dünyaya tepeden tırnağa, her gözeneğinden kan ve pislik akıtarak gelmektedir… Sermaye, vampir misali, canlı emeği emerek ve ancak daha da fazla emerek hayatta kalan ölü emektir-Marks) kurulduğu beş yüz yıldan bu yana tarifsiz trajediler yaratarak/yaşatarak varlığını sürdürmekte ve bir avuç sermayedarın çıkarı uğruna insanlığı ‘barbarlığa ve yok oluşa’ sürüklemeye devam etmektedir. Sosyalizmin yetmiş yıl içindeki deneyiminde ortaya çıkan ‘sorunların’ nicel ve nitel ağırlıkları, kapitalizmle karşılaştırılamaz bile… Buna rağmen “sosyalizmde de sorunlar çıkıyor; bu durumda ikisi de sorunlu olan sistemlerden kapitalizmde yaşamak tercih edilebilir” diyenler, açıkça ve bilinçli olarak ‘örgütlü kötülüğün’ yanında yer aldıklarını bilmeliler.

3- Sosyalizme ilişkin ‘yapıcı, içerden, öğrenmeye ve ders çıkarmaya çalışan’ eleştirilerin dışındaki her ‘eleştiri’ açık ya da örtük kapitalizm yandaşlığıdır. Herhangi bir ideolojiye sığmayan büyük egolar, işçi sınıfının organik aydını olmayı kendine yediremeyen kibir kumkumaları, direniş ve mücadele sözcüklerine bile tahammül edemeyen konformistler, bulundukları her yerde zirvede olmak zorunda olan narsistler/megalomanyaklar ‘mükemmel’ teori arayışlarını bir türlü bitiremiyorlar. Eleştirel kuram üretmekten, kurucu enerji üretmeye zamanları kalmıyor.

Kapitalizm hakkında konuşmaktansa aydınlanma, akıl, zihin, dil, özne, kültür, kimlik, çokluk… üzerine konuşmayı tercih ediyorlar (Sorun konuşmakta değil, ‘değiştirme sorumluluğunu’ askıya alarak ‘yalnızca’ bu konuları konuşmak ve ‘nihai/bağlayıcı hedef’ olarak devrim ve sosyalizmi ‘sükut suikastine’ kurban etmek). Entelektüel kapasite ve enerjinin kapitalizmi ıslah ve terbiye etmek için kullanılması, ancak konu sosyalizm olunca ‘düzeltilecek ya da kabul edilecek’ hiçbir nitelik ve özelliği yokmuş gibi ‘tu kaka’ ilan etmek ve “ne yapalım, kötü yanları da olsa kapitalizme mecburuz” demek.

Kapitalizm ile ‘sessizce’ ilan edilen ateşkes, zamanla demokrasi sözcüğüne (ileri, radikal, sosyal vb.) ön ekler bulmak, gelişen kapitalizmin zaman içinde (devrime gerek olmaksızın) sosyalizm benzeri bir sisteme evrileceği, reformlarla ıslah edilebileceği, kültür kimlik temelli mücadeleler ile altının oyulabileceği ya da daha ileri giderek kapitalizmin yarattığı insan tipinin ‘kaçınılmaz’ olduğu fikriyle uzlaşmak gerektiği ve bu ‘gerçeğin’ farkında olarak kısmi kazanımlar için mücadele edilmesi gibi ‘fantastik ütopyalar’ üreterek ‘gösteri toplumunda’ görünür olmaya çabalıyorlar.

Bahse konu ideolojik-politik duruşların ortak noktaları;

-Ev, araba, yazlık, kariyer, mikro iktidar alanları vb. kaybedecek şeylere sahip olmak (küçük burjuva kaypaklığının maddi temeli),

-Eğitimli, kariyer ve gusto sahibi olmak; ertelemeden yaşanması gereken bir hayatı hak ettiğini düşünmek (elitizm, konformizm),

-Tüm dünyada faşizmin yaptıklarını ve yapabileceklerini biliyor olmanın getirdiği korku (suni denge),

-Kapitalizme ve faşizme karşı olmak yerine sosyalizmin (kışkırtılan, sıkıştırılan, speküle ve provoke edilen) konjonktürel sorunlarını (hafifletici nedenleri dikkate almadan) yapısal sorunlar gibi teorize etme çabası (eleştirel kuramcılık),

-Kapitalizmin sosyalizme karşı önlem olarak (ve işçi sınıfının örgütlü mücadelesi sonucu) uygulamak zorunda kaldığı ve ilk fırsatta geri aldığı geçici uygulamaları ise kapitalizmin (sahiplenilmesi ve geliştirilmesi gereken) içkin nitelikleri gibi kabul etmek (üçüncü yolculuk, sosyal demokrasi),

-‘İktidar her yerdedir’ ya da ‘dışarısı olmayan imparatorluk’ gibi yavelerle kötülüklerin ‘gerçek’ kaynağını görünmez kılmak ve umutsuzluk aşılamak (ideolojiler, büyük anlatılar ve tarih bitti diyenler, post ve neo önekliler)

-Gelişmiş emperyalist metropollerdeki göreli refahın kaynağında (sömürülen ülkelerde) yaşanan acılara duyarsızlık (antiemperyalizm yerine küreselcilik, karşılıklı bağımlılık teorileri),

-Sömürge geçmişini geride bırakmış gibi görünen gelişmiş ülkelerin ise (tarihsel olarak, az gelişmiş ülkelerin katma değeri yüksek üretim yapmaları engellendiği için) dış ticaret makasının sürekli lehlerine açılmasının (eşitsiz mübadele’nin sonucu olarak ‘gizli’ birikim/el koyma) avantajlarını kullandıklarını; üretimin dışsal maliyetlerini ve çevresel sorunları az gelişmiş ülkelere transfer ettiklerini bilmezden gelmek (kural koyucu ve düzenleyici emperyalist kurumlara güven ve işbirliği),

-Sözde (teoride) insanlık için ‘mükemmelin’ peşinde koştuğu izlenimi yaratıp, ‘oluş ve süreç’ halinde olduğu için ‘doğal olarak’ sorunlu deneyimleri ‘mükemmel’ olmadıkları için ‘işe yaramaz’ ilan ederek potansiyel ‘iyiyi’ öldürmek ve meydanın ‘açık kötü’ olan kapitalizme kalmasına neden olmak (politik doğruculuk, sınıfsal gerçeklerden ‘bağımsız’ aydın).

Bir sistemi eleştirerek geliştirmek ve gerektiğinde aşmak, aydının hem hakkı hem sorumluluğudur. Ancak, eleştirseniz de destekleseniz de ‘ya içindesindir çemberin ya da dışında’. Dünyanın geldiğimiz aşamasında (en azından düşünsel planda) iki sistem (kapitalizm ve komünizm) çatışmaktadır ve ikisi arasında ‘ara bölge, bağımsız alan, araf’ vb. yoktur. Sosyalizmi (teorik ve pratik) ‘dışarıdan’ eleştirenlerin bulundukları yer, kaçınılmaz olarak kapitalizmin sözcülüğüdür.

4- Yaşandığı dönemde çok ciddi ve derin ayrılıkların, tasfiyelerin konusu olan olaylar; bugünden bakınca ‘öğrenme sürecinin’ bir parçası haline gelebiliyor. ‘Suç’ dediğinizde yaptırımın konusu olan anlaşmazlıklar, ‘hata’ dediğinizde öğrenmenin konusu oluyor.

Örneğin, Kruşçev tarafından başlatılan Destalinizasyon süreci, niyetlenildiği gibi yalnızca Stalin’i mi itibarsızlaştırdı, ‘sosyalizm adına yaşadıklarımızın hepsi boşmuş’ dedirterek duygusal bir kopuşu mu tetikledi?

Deng Xiaoping tarafından Mao döneminin muhasebesi yapılırken “Bu devrimin pratik süreci içinde ortaya çıkan hatalara ve zaaflara gelince, bunlar bütün Parti ve bütün ülke halkının görüş birliğine ulaştırmak amacıyla uygun bir zamanda tecrübeler ve dersler biçiminde özetlenmelidir” denildi. Böylece kötülemeye değil, hatalardan dersler çıkaran bir ‘öğrenme sürecine’ vurgu yapılarak ‘duygusal travma’ engellenmeye çalışıldı.

Devrim ve sosyalizmin kurulması sürecindeki her ‘hatanın’ kapitalizmi mazur ve meşru göstermek için kullanıldığı, özellikle ‘insan hakları’ başlığı altında saldırılara fırsat verilmemesi gerektiği; yapıcı, teşvik edici, içeriden ve dayanışmacı eleştiri yerine doğrudan karşıtlık içeren ve uzlaşmaya kapalı çıkışların ‘son tahlilde’ karşıdevrime malzeme verdiği görülüyor.

Bu nedenle, hata’dan suç’a giden yolu ‘hemen’ katedenler ve değiştirmek/düzeltmek için öğrenmek yerine, yönetmek/tasfiye etmek için suçlayanlar için yeni bir ‘dayanışma ahlakının’ etkinleştirilmesi gerekiyor.

5- Sosyalizmin yıkılmasının nedenleri sayılırken; yetmiş yıl boyunca emperyalist kuşatma altında yaşaması, İkinci Dünya Savaşında Nazi ordularının Moskova’ya kadar gelmesi ve (büyük bir çoğunluğu inançlı komünistlerden oluşan) milyonlarca Sovyet askerinin ve yurttaşının ölmesi, konutların 1/3’ünün, sanayinin P’sinin, hayvanların 2/3’ünün yok olması, devrimin önderi ve teorisyeni Lenin’in 1923 yılında erken ölümü, çok büyük ve etnik olarak karmaşık yapısıyla ülkenin yönetilmesi zor bir büyüklüğe ulaşması, Dünyada ilk kez kurulan bir sistemin deneyimsizliği ve birçok sorunun ‘el yordamı ile’ çözülmeye çalışılması, sonrasında gerçekleşen devrimlerle büyüyen uluslararası sosyalist bloğun bölünmesi ve enternasyonalist dayanışmanın işlememesi gibi nedenlerin yanı sıra ‘içeride’ piyasacılığın etkisinde kalınarak ‘emeğin metalaşması’ ve emekçi kitlelerin ‘katılım’ kanallarının işlevsizleşmesi yani sovyetlerin etkisizleştirilmesi de sayılmaktadır.

6- Bu sayılanların dışında, ‘suç ve suçlu’ aramaya değil de ‘öğrenmeye’ açık olarak değerlendirilebilecek........

© sendika.org