menu_open Columnists
We use cookies to provide some features and experiences in QOSHE

More information  .  Close

Kapitalizmin krizi, rejim sorunu ve devrimci özne

19 0
28.10.2026

Türkiye’de siyasal iktidarın muhalif toplumsal kesimler üzerindeki baskıyı artırması, yalnızca otoriter yönetim anlayışının değil, aynı zamanda egemenliğin yeniden üretiminde karşılaşılan sorunların da bir göstergesidir. Televizyon kanallarına yönelik yaptırımlar, sosyal medya hesaplarına erişim engelleri, gazetecilerin tutuklanması ve muhalif siyasal faaliyetlerin sınırlandırılması, iktidarın toplumsal rızayı üretme mekanizmalarıyla zor aygıtları arasındaki ilişkinin giderek daha fazla zor lehine değiştiğini gösteriyor. Ancak bu gelişmeleri, iktidarın bütün toplumsal desteğini kaybettiğinin kesin kanıtı olarak değerlendirmek doğru değildir. Asıl mesele, siyasal egemenliğin hangi toplumsal ve sınıfsal koşullarda sürdürülebildiği, hangi koşullarda kriz dinamiklerinin güçlendiğidir. Diyalektik tarihsel materyalist yöntem, siyasal olguları yalnızca görünen biçimleriyle ele almaz; onları ortaya çıkaran toplumsal ilişkileri, iç çelişkileri ve tarihsel hareket dinamiklerini açığa çıkarmayı amaçlar. Karl Marx’ın bir sözünü burada açıklamak gerekiyor; “Her şey göründüğü gibi olsaydı, bilime gerek olmazdı.”

Bu bakımdan Türkiye’deki siyasal krizi yalnızca AKP-MHP iktidarının uygulamalarıyla açıklamak, sorunun tarihsel ve sınıfsal boyutunu daraltmak olur. Siyasal iktidarlar değişebilir, yönetim biçimleri farklılaşabilir; fakat kapitalist üretim ilişkileri ve sermaye egemenliği varlığını koruduğu sürece, sömürünün ve sınıfsal eşitsizliklerin yeniden üretilmesinin maddi koşulları ortadan kalkmaz. Dolayısıyla sorun yalnızca kimin iktidarda olduğu değil, devletin hangi sınıfsal ilişkileri koruduğu ve toplumsal yaşamın hangi çıkarlar doğrultusunda örgütlendiğidir.

Siyasal iktidarın krizi ve düzen muhalefetinin sınırları

Kapitalist devletin sınıfsal karakteri, onun her durumda yalnızca doğrudan sermaye sahiplerinin iradesiyle hareket ettiği anlamına gelmez. Devlet, egemen sınıfın uzun vadeli çıkarlarını korumak, toplumsal çelişkileri yönetmek ve gerektiğinde farklı sınıf kesimleri arasında uzlaşmalar sağlamak zorundadır. Bu nedenle kapitalist egemenlik yalnızca zorla değil, rıza üretimiyle de sürdürülür. Gramsci'nin hegemonya kavramı, bu ilişkinin anlaşılması bakımından önemlidir: Egemenlik, yalnızca siyasal iktidar aygıtlarının denetimini değil, toplumsal yaşamda belirli değerlerin, düşüncelerin ve çıkarların genel kabul görmesini de içerir.

İktidarın baskıcı uygulamalarının yoğunlaşması, bu hegemonik ilişkinin gerilimlerini görünür kılar. Ancak baskı ile rıza birbirini dışlayan iki ayrı mekanizma değildir. Kapitalist siyasal egemenlik, değişen tarihsel koşullara göre bu ikisi arasındaki ilişkiyi yeniden düzenler. Bu nedenle baskının artması, yalnızca iktidarın güçsüzlüğüne değil, aynı zamanda egemenliğini sürdürmek için başvurduğu araçların niteliğindeki değişime de işaret edebilir.

Bu koşullarda en büyük muhalefet partisinin rolü de yalnızca iktidara karşı çıkıp çıkmadığı üzerinden değerlendirilemez. Asıl soru, muhalefetin hangi toplumsal çıkarları temsil ettiği ve siyasal değişimin sınırlarını nerede çizdiğidir. Mücadeleyi esas olarak seçimler, parlamenter temsil ve mevcut kurumların yeniden düzenlenmesiyle sınırlayan bir siyaset, iktidarın yönetim biçimini değiştirmeyi hedefleyebilir. Ancak sermaye egemenliğini, ücretli emek sömürüsünü ve toplumsal eşitsizlikleri üreten mülkiyet ilişkilerini sorgulamadığı sürece kapitalist düzenin temelini değiştiremez.

Bu ayrım, siyasal iktidarın değişmesini önemsizleştirmek için değil, değişimin tarihsel sınırlarını belirlemek için gereklidir. Demokratik hakların genişlemesi, baskının gerilemesi ve siyasal özgürlüklerin kazanılması emekçiler açısından gerçek, yabana atılamayan önemli sonuçlar doğurabilir. Bununla birlikte, bu kazanımların kapitalist toplumsal ilişkiler içinde kalıcı ve kapsamlı bir özgürleşmeye dönüşmesi kendiliğinden gerçekleşmez. Kapitalizm koşullarında elde edilen reformlar, sınıfsal güç dengelerindeki değişimlere bağlı olarak sınırlandırılabilir veya geri alınabilir.

Bu nedenle sosyalist siyaset, demokratik mücadeleyi küçümsemeden, onu kapitalist düzenin sınırlarını aşan bir toplumsal dönüşüm perspektifiyle ilişkilendirmek zorundadır.

Toplumsal mücadelelerin çeşitliliği ve sınıfsal bütünlük

Türkiye'de toplumsal muhalefetin gerçekliği, yalnızca seçimlere, parlamentoya veya siyasal partilere indirgenemez. Gençliğin akademik özgürlük, demokratik haklar ve geleceğini belirleme mücadelesi; köylülerin topraklarını, sularını ve yaşam alanlarını korumak için yürüttükleri direnişler; kadınların erkek egemenliğine, patriyarkal tahakküme ve şiddete karşı özgür ve özerk bireyler olarak yaşama mücadeleleri, mevcut toplumsal ilişkilerin farklı alanlarında ortaya çıkan çelişkileri görünür kılmaktadır.

Üniversitelerde bilimsel özerklik ve demokratik katılım talep eden gençlik, yalnızca eğitim sistemindeki sorunlara karşı çıkmıyor; bilginin, düşüncenin ve geleceğin hangi toplumsal ilişkiler içinde biçimleneceğini de sorguluyor. Toprağını ve suyunu savunan köylülerin direnişleri, doğal varlıkların sermaye birikiminin sınırsız nesneleri haline getirilmesine karşı gelişiyor. Kadınların mücadelesi ise erkek şiddetinin ve patriyarkal tahakkümün yalnızca bireysel davranışlardan ibaret olmadığını; ekonomik bağımlılık, toplumsal cinsiyet rolleri ve kurumsallaşmış eşitsizliklerle de bağlantılı olduğunu ortaya koyuyor.

Bu mücadeleleri yalnızca birbirinden bağımsız hak arayışları olarak görmek, aralarındaki yapısal ilişkileri gözden kaçırmak olur.

Kadınların ezilmesi, ekolojik yıkım, ulusal eşitsizlikler ve gençliğin özgürlük talepleri, kendilerine özgü tarihsel biçimlere ve........

© sendika.org