25 Şubat 1848’de, Louis-Philippe tahttan indirilmiş ve Paris barikatlarının üzerinde hâlâ barut ve kan kokusu tütüyorken; yani barikatlardaki işçi cesetleri yeni soğumaya başlamış ve daha cumhuriyet ilan edilmemişken, barikatların en popüler ismi François-Vincent Raspail, Paris proletaryası adına elindeki bir mesajla Hotel de Ville’in kapısına dayanıp geçici hükümete cumhuriyeti ilan etmesini emretti. Bu emir iki saat içerisinde yerine getirilmezse 200 bin kişiyle geri gelecekti. Bu meydan okuma karşısında geçici hükümetin bütün tereddütleri ortadan kalktı ve cumhuriyet ilan edildi. Bu, 1792’de kurulandan sonra 2. Cumhuriyet idi.

Marx’ın Fransa’da Sınıf Mücadeleleri (1848-1850) ve Louis Bonaparte’in 18 Brumaire’i adlı eserleri tarihin bu kesitine odaklanan ve yaşanan olayların iç bağıntılarını açıklamaya çalışan tarihsel materyalist bir okuma olarak bugün dahi çok kıymetlidir. Burjuvazi ve proletaryanın monarşiler karşısındaki işbirliğinin bittiği ve artık yollarının bir daha kesişmeyecek şekilde ayrıldığını göstermesi açısından 1848 Devrimleri ve bu devrimlerin ürünü olan burjuva cumhuriyetlerinin niteliği hakkında önemli dersler içermesi bakımından da önemlidir. Bu kısa yazıda, esasta bu iki eserde odaklanarak burjuva cumhuriyet konusunu ele alacağım.

Şubat zaferinden Haziran yenilgisine

Fransa’da 1789 Devrimi’yle başlayan ve terör dönemiyle (1793-1794) devam eden, Napolyon’un hükümet darbesi (1799), peşinden imparatorluk ilanı ve Napolyon Savaşları, 1815’te başlayan restorasyon dönemi, 1830’dan 1848’e dek süren mali aristokrasinin Temmuz Monarşisi ve nihayet Şubat 1848’deki 2. Cumhuriyet'in ilanıyla bir dönemi kapatacaktı.

Şubat Devrimi yeni bir dönemin kapısını açtı. Proletaryanın o güne kadar, tarih sahnesine en güçlü çıktığı an olarak devrimi ilerletme tehlikesi burjuvazi tarafından iliklerine kadar hissedildi. Büyük oranda burjuvazinin farklı kliklerini temsil eden Geçici Hükümet 4 Mayıs’ta meclisi topladığında burjuvazinin tüm klikleri “proletaryaya karşı mücadeleye yalnızca cumhuriyet adına girişilebileceği” konusunda hemfikirdi. Marx’ın deyimiyle;

Cumhuriyetin, yani Fransız halkı tarafından kabul edilen cumhuriyetin kuruluş tarihi 25 Şubat değil 4 Mayıs’tır; bu, Paris proletaryasının Geçici Hükümete dayattığı cumhuriyet, sosyal kurumlara sahip cumhuriyet, barikat savaşçılarının gözlerinde canlanan hayal değildi. Ulusal Meclis tarafından ilan edilen biricik meşru cumhuriyet, burjuva düzenine doğrultulmuş devrimci bir silah değil, aksine, burjuva toplumunun siyasal düzeyde yeniden kuruluşu, siyasal açıdan yeniden sağlamlaştırılması demek olan cumhuriyettir; kısacası, burjuva cumhuriyetidir.[1]

Cumhuriyetin, yani Fransız halkı tarafından kabul edilen cumhuriyetin kuruluş tarihi 25 Şubat değil 4 Mayıs’tır; bu, Paris proletaryasının Geçici Hükümete dayattığı cumhuriyet, sosyal kurumlara sahip cumhuriyet, barikat savaşçılarının gözlerinde canlanan hayal değildi. Ulusal Meclis tarafından ilan edilen biricik meşru cumhuriyet, burjuva düzenine doğrultulmuş devrimci bir silah değil, aksine, burjuva toplumunun siyasal düzeyde yeniden kuruluşu, siyasal açıdan yeniden sağlamlaştırılması demek olan cumhuriyettir; kısacası, burjuva cumhuriyetidir.[1]

Proletarya burjuvazinin pasif desteğiyle Şubat Devrimi’ni gerçekleştirdiği için hak iddiasında bulunup sosyalist ödünler koparırken, şimdi burjuvaziye karşı mücadele ettiği için sokakta yenilgiye uğratılması gerekiyordu ki bu da Haziran 1848’de yaşandı:

Sosyalist ödünler veren Şubat Devrimi, krallığa karşı burjuvaziyle birleşen proletaryanın bir savaşına nasıl gereksinim duyduysa, cumhuriyeti sosyalist ödünlerden kurtarmak, burjuva cumhuriyetinin resmî egemenliğini sağlamak için de, ikinci bir savaşa gereksinim duyuluyordu. Burjuvazi, proletaryanın hak iddialarını silahla çürütmek zorundaydı. Ve burjuva cumhuriyetinin gerçek doğum yeri, Şubat zaferi değildir, Haziran yenilgisidir.[2]

Sosyalist ödünler veren Şubat Devrimi, krallığa karşı burjuvaziyle birleşen proletaryanın bir savaşına nasıl gereksinim duyduysa, cumhuriyeti sosyalist ödünlerden kurtarmak, burjuva cumhuriyetinin resmî egemenliğini sağlamak için de, ikinci bir savaşa gereksinim duyuluyordu. Burjuvazi, proletaryanın hak iddialarını silahla çürütmek zorundaydı. Ve burjuva cumhuriyetinin gerçek doğum yeri, Şubat zaferi değildir, Haziran yenilgisidir.[2]

Burjuvazi Haziran’da proletarya üzerinde diktatörlüğünü uyguladığında “Cumhuriyet, onu koruyan ve gizleyen tacı koparıp atarak, canavarın başını açığa çıkarmış”, bir diğer anlamda “cumhuriyeti gizleyen örtü yırtılmıştı.”

Marx, 1789’dan başlayarak gerçekleşen çok sayıda devrimin hiçbirinin düzene yönelik bir kalkışma olmadığını, egemenliğin siyasi biçimi ne kadar değişirse değişsin, bu devrimlerin sınıf egemenliğini, yani işçilerin köleliğine dayanan burjuva düzeninin sürmesini sağladığını söyler. Haziran 1848’de ise proletarya bu kez düzeni, yani burjuva cumhuriyetini karşısına almıştı ve yenilmişti.

Haziran muharebesi, burjuvazinin proletaryaya burjuva cumhuriyeti içinde bir ütopya gerçekleştirme arzusunun bir “suç” olduğu gerçeğini hatırlatmıştı. Burjuva egemenliği burjuva terörizmine dönüşürken, proletarya da cumhuriyete dair sahip olduğu yanılsamalardan uzaklaşmaya başladı. Haziran yenilgisiyle birlikte, burjuva cumhuriyet konusunda oluşan illüzyon dağılmıştı:

Proletarya, kendi mezarlarını burjuva cumhuriyetinin doğum yerleri hâline getirdiği anda, burjuva cumhuriyetini, amacının sermayenin egemenliğini ve emeğin köleliğini ölümsüzleştirmek olduğunu açıkça ilan eden bir devlet olarak, saf biçimiyle ortaya çıkmak zorunda bıraktı.[3]

Proletarya, kendi mezarlarını burjuva cumhuriyetinin doğum yerleri hâline getirdiği anda, burjuva cumhuriyetini, amacının sermayenin egemenliğini ve emeğin köleliğini ölümsüzleştirmek olduğunu açıkça ilan eden bir devlet olarak, saf biçimiyle ortaya çıkmak zorunda bıraktı.[3]

Eskimiş bir soru: “Cumhuriyet mi, monarşi mi?”

Marx hem “Sınıf Mücadeleleri”nde hem de “18 Brumaire’i”de burjuva egemenliğinin cumhuriyetçi biçimi hakkında keskin gözlemlerde bulunur. Şubat 1848’de yan yana olan iki sınıf, burjuvazi ve proletarya, devrimin hemen ardından tamamen farklı politik hedeflere ayrılmış, proletaryanın Haziran 1848’deki kanlı yenilgisinin ardından ise burjuva cumhuriyetinin egemenliğinin aynı zamanda emeğin köleliği anlamına geldiği proletarya tarafından da anlaşılmıştı. Nihayetinde monarşi devrilmiş ve kimi tarihsel ilerlemeler yaşanmıştı yaşanmasına ama Marx’a göre, “Hıristiyan takviminin adının cumhuriyetçi takvim, Aziz Bartholomeus’un adının Aziz Robespierre olarak değiştirilmesinin meteorolojik koşullarda yarattığı değişim, bu anayasanın burjuva toplumuna getirdiği ya da getirmesi beklenen değişimden daha fazla değil”di. Üstelik Kurucu Meclis’te hazırlanan anayasa;

Giysi........

© sendika.org