16 Eylül’de patlak veren fon skandalının ardından geçen süreçte konu tüm yönleriyle tartışıldı. Bazı yorumcular bugünü anlamak için meseleye daha geniş bir perspektiften ve geçmişten gelerek bakmak gerektiğini vurguluyor ki bu görüşe katılıyorum. Yaşananları yalnızca basit bir manipülasyon olarak değerlendirmek oldukça yüzeysel bir bakış olur; nitekim öyle olsaydı, bu derece yüksek bir yatırımcı sayısı ve devasa bir meblağ söz konusu olmazdı.

TEFAS’ın kurulması ve fon piyasasının dönüşümü

Menkul kıymet fonları yaklaşık on yıl öncesine kadar bankaların ve bağlı aracı kurumların neredeyse tekelindeydi. 2015 yılında Türkiye Elektronik Fon Dağıtım Platformu’nun (TEFAS) kurulmasıyla birlikte bu yapı kökten değişti. Yatırımcılar, hesaplarının bulunduğu kurumun sınırlarından çıkarak piyasadaki tüm enstrümanlara kolayca erişebilir hale geldi. Butik portföy yönetim şirketlerinin (PYŞ) kurulması rekabeti artırırken tematik fonların da önünü açtı.

2015’te büyük çoğunluğu A veya B tipi olan yaklaşık 450 fon bulunurken, takip eden on yılda bu sayı üç katına çıktı. Buna ilaveten TEFAS’ta işlem görmeyen 600’e yakın yatırım fonu kuruldu. Aynı dönemde kıymetli madenler, bono, tahvil, likit enstrümanlar ve yurt dışı teknoloji hisseleri gibi tematik olmayan, esnek yatırım yetkisine sahip yüksek riskli fonlar da piyasada yerini aldı. SPK tarafından verilen tasfiye kararından önce piyasada 369 adet ‘Serbest Şemsiye Fon’ bulunuyordu.

Negatif faiz dönemi ve borsaya teveccüh

TEFAS’ın kuruluşu Türkiye sermaye piyasaları için devrim niteliğinde bir olay idi fakat tek başına bugünkü noktaya nasıl gelindiğini açıklamaya yeterli değildi. Fon konusunun gündelik hayata girmesi için bazı ekonomik nedenlere de ihtiyaç vardı. Bu bağlamda, Borsa İstanbul’un şahlanması için aranan kan, 2021 senesinin sonbaharında geldi. Faizleri yüzde 19 seviyelerinden yüzde 8,5 seviyesine kadar indirince barajın kapakları açılmış oldu ve yatırımcılar borsaya akın etti. MKK verilerine göre 2020’nin başında........

© Şalom