menu_open Columnists
We use cookies to provide some features and experiences in QOSHE

More information  .  Close

Risale-i Nur’da Tevhid: Vahidiyet, Ehadiyet, Rububiyet, Ulûhiyet, Esmâ ve Sıfat

34 0
02.11.2026

1. Risale-i Nur’da tevhid ne anlama gelir?

Risale-i Nur’da tevhid, Allah’ın bir olduğunu kabul etmekle sınırlı değildir. Kâinattaki düzeni, canlıların yaratılışını, nimetleri ve varlıklar arasındaki ilişkileri Allah’ın varlığına ve birliğine işaret eden deliller olarak okumayı da kapsar. Bediüzzaman, kâinatı yaratıcısının ilâhî isim ve sıfatların tecellilerini gösteren bir eser olarak ele alır.Bu yaklaşımda amaç, varlıkların yaratılışından hareketle Allah’ın ilmini, kudretini, hikmetini ve rahmetini tanımaya çalışmaktır. Bu tefekkür, Kur’an’ın kâinattaki yaratılış delillerine yönelten yaklaşımıyla birlikte değerlendirilmelidir.¹

(Bkz. Bakara 2:164; Âl-i İmrân 3:190–191. Bu ayetler göklerin ve yerin yaratılışını, gece ile gündüzün değişmesini ve kâinattaki işaretleri tefekkür konusu yapar.)

1. Vahidiyet ve Ehadiyet

2. Vahidiyet ne demektir?

Vahidiyet, Allah’ın birliğinin kâinatın bütünü üzerinde görülmesini ifade eder. Varlıkların birbiriyle ilişkileri, ortak ihtiyaçları ve bütünlük oluşturan düzenleri, tek bir yaratıcıya işaret eden deliller olarak değerlendirilir.

Bediüzzaman, Yirminci Mektup’un Birinci Makamı’nda şöyle der:

“Vâhidiyet ise, bütün o mevcudat Birinindir ve Birine bakar ve Birinin icadıdır demektir.”²

Bu açıklamada kâinatın bütünü, Allah’ın birliğini gösteren küllî bir delil olarak ele alınır.

3. Ehadiyet ne demektir?

Ehadiyet, Allah’ın isimlerinin tek tek varlıklarda hususi biçimde tecelli etmesini ifade eder. Bir çiçeğin kendine özgü yapısı, bir canlının hayatı ve insanın farklı kabiliyetleri, ilâhî isimlerin tecellileri üzerinde düşünmeye vesile olur.

Bediüzzaman aynı bahiste şöyle der:

“Ehadiyet ise, herbir şeyde, Hâlık-ı Külli Şeyin ekser esmâsı tecellî ediyor demektir.”²

Buna göre tek bir varlık, yalnızca kâinatın bütününe bağlı bir parça değildir; kendine özgü yaratılışıyla da yaratıcısına işaret eder.

4. Vahidiyet ile ehadiyet arasındaki ilişki nedir?

Vahidiyet, ilâhî birliğin kâinatın bütününde; ehadiyet ise bu birliğin tek tek varlıklardaki hususi tecellilerinde görülmesini açıklar.

Bediüzzaman, güneşin ışığının bütün yeryüzünü aydınlatmasını vahidiyete, aynı ışığın şeffaf cisimlerde ve su damlalarında ayrı ayrı görünmesini ise ehadiyete örnek verir.² Bu temsil, birliğin hem küllî hem de hususi tecellilerini anlamayı kolaylaştırır.

Bununla birlikte vahidiyet ve ehadiyet, birbirinden bağımsız iki ayrı birlik anlayışı değildir. Aynı ilâhî birliğin farklı yönlerini açıklayan kavramlardır.

5. Sikke-i ehadiyet ve sikke-i samediyet neyi ifade eder?

Otuzuncu Lem’a’nın İsm-i Ferd bahsinde her bir çiçek, meyve, ot, hayvan ve ağaç, mühr-ü ehadiyet ve sikke-i samediyet açısından ele alınır. Bediüzzaman, her bir varlığın kendine özgü yaratılışının ve bulunduğu çevreyle ilişkisinin, onu yaratan Allah’a işaret ettiğini açıklar.³

Sikke-i ehadiyet, tek bir varlıkta görülen ve onu yaratıcısına bağlayan hususi işaretleri; sikke-i samediyet ise varlığın bütün ihtiyaçlarıyla Allah’a muhtaç oluşunu ve O’nun hiçbir şeye muhtaç olmayışını hatırlatır.

Bu bakımdan bir çiçek üzerinde yapılan tefekkür, yalnızca o çiçeğin güzelliğiyle sınırlı kalmaz; onun yaratılışı, ihtiyaçları ve çevresiyle ilişkileri üzerinden kâinatın yaratıcısına yönelir.

II. Kâinattaki Faaliyetler ve Rububiyet

6. Kâinattaki faaliyetler Allah’ın varlığını ve birliğini anlamaya nasıl yardımcı olur?

Canlıların yaratılması, beslenmesi ve gelişmesi; bitkilerin büyümesi ve varlıkların birbirine hizmet etmesi, kâinattaki faaliyetlerin örnekleridir. Risale-i Nur’da bu faaliyetler, yaratma ve idare fiillerinin arkasındaki Fâil’i tanımaya yönelik bir tefekkürün başlangıcı olarak ele alınır.

Âyetü’l-Kübrâ’da Bediüzzaman, kâinatı kuşatan faaliyetlerden hareketle rububiyetin tezahürünü, ilâhî isimlerin tecellilerini ve Allah’ın kudsî sıfatlarını ele alır.⁴ Buradaki yaklaşım, gözlemlenen olaylardan hareketle yaratıcının varlığı ve birliği hakkında düşünmeye dayanır.

7. Rububiyet ne demektir?

Rububiyet, Allah’ın yaratması, yaşatması, terbiye etmesi, rızık vermesi ve varlıkları idare etmesidir. Yirminci Mektup’ta güneşin, havanın, suyun ve diğer varlıkların canlıların hayatına hizmet eden yönleri anlatılarak........

© Risale Haber