Kâinatın şehadetinden saadet-i ebediyeye uzanan tefekkür zinciri...

I. Kâinatın Şehadeti

1. Kâinatın küllî şehadeti

Âyetü’l-Kübrâ’nın hareket noktası kâinattır. Kâinat, kendi başına ve anlamsız bir varlıklar toplamı değildir; bütün unsurlarıyla Sâni’-i Zülcelâl’e işaret eden büyük bir âyet hükmündedir.

Netice: Kâinat okunur ve bu okumadan Sâni’ine intikal edilir.

2. Nizam ve intizam

Kâinatın her tarafında ölçü, düzen, uyum ve sistem görülür. Varlıkların birbirleriyle münasebetleri ve vazifeleri, başıboşluğun mümkün olmadığını gösterir.

Netice: İntizam, ilim ve hikmet sahibi bir Müdebbir’i gösterir.

3. Mizan ve ölçü

Varlıkların miktarları, şekilleri, yaratılışları ve ihtiyaçları belirli ölçüler içindedir. Bu mizan, rastgeleliği değil takdir ve hikmeti gösterir.

Netice: Mizan, kader ve ilmin; intizam ise hikmet ve kudretin delilidir.

4. Sanat ve güzellik

Her varlık, özellikle canlılar, kendilerine mahsus sanat ve güzellik taşır. Bir eserde görülen sanat, o eserin bir Sâni’i bulunduğunu gösterir.

Netice: Eserin güzelliği ve kemali, Sâni’inin sanat ve kemaline işaret eder.

II. İlâhî Fiiller, İsimler ve Sıfatlar

5. İlim

Canlıların ve bütün varlıkların ölçülü ve birbirine uygun yaratılması, sonsuz bir ilme işaret eder.

Bir canlının bütün ihtiyaçlarının, organlarının ve hayat şartlarının birbirine uygun olması tesadüfle açıklanamaz.

Netice: İlim, İlâhî tasarrufun temel delillerindendir.

6. Hikmet

Kâinatta hiçbir şey tamamen başıboş ve vazifesiz görünmez. Her varlık, bulunduğu yerde bir vazife ve faydaya hizmet eder.

Netice: Kâinattaki gayelilik ve faydalılık, Hakîm-i Zülcelâl’i gösterir.

7. Kudret

Bir canlıyı yaratmakla bütün canlıları yaratmak, Allah’ın kudreti açısından farklı değildir. Aynı kudret hem küçücük bir canlıyı hem de bütün kâinatı idare eder.

Netice: Kâinattaki küllî ve cüz’î tasarrufların tamamı Kudret-i Mutlaka’ya delildir.

8. İrade

Her varlık, mümkün olan sayısız şekiller arasından belirli bir şekilde yaratılmıştır. Bu tahsis ve tercih, onu seçen bir iradeyi gösterir.

Netice: Varlıklardaki farklılık ve hususiyetler İrade-i İlâhiye’ye işaret eder.

9. Rahmet

Canlıların ihtiyaçları, çoğu zaman onların ihtiyaçlarını bile fark edemeyecekleri bir şekilde karşılanır. Özellikle zayıf ve muhtaç canlıların korunması rahmetin açık bir tecellisidir.

Netice: Kâinatın yüzündeki şefkat ve merhamet, Rahmân ve Rahîm’i bildirir.

10. İnayet

Varlıkların hayatlarını sürdürebilmeleri için gereken şartların birbiriyle uyumlu şekilde hazırlanması, hususî bir gözetim ve yardım bulunduğunu gösterir.

Netice: Bu uygunluk ve koruma İnayet-i İlâhiye’yi gösterir.

11. Hayat

Hayat, birçok İlâhî isim ve sıfatın birlikte tecelli ettiği parlak bir mucizedir.

Bir canlıda aynı anda ilim, kudret, irade, hikmet, rahmet ve inayet görünür.

Netice: Hayat, Allah’ın isim ve sıfatlarını birlikte gösteren en parlak delillerden biridir.

12. Rızık ve Rezzâkıyet

Canlıların rızıkları, özellikle yavruların ihtiyaçları, onların güç ve bilgileriyle açıklanamayacak şekilde karşılanır.

Netice: Rızık, Rezzâk-ı Rahîm’in rubûbiyet ve rahmetinin açık bir tecellisidir.

III. Rubûbiyet ve Tevhid

13. Rubûbiyet

Allah yalnızca yaratmaz; mahlûkatını terbiye eder, büyütür, ihtiyaçlarını karşılar ve vazifelerine sevk eder.

Her canlı........

© Risale Haber