Fıkhî mezheplerin ortaya çıkmasında pek çok sebep zikredilebilir ve zikredilmiştir. Ama işin esasını Bediüzzaman şöyle nazara verir:

“Mezahibin ihtilafı ise: Sahib-i şeriatın gösterdiği nazarî düsturların tarz-ı tefehhümünden ileri gelmiştir."[1]

Sahib-i şeriat Allah’tır. Bu, kitaplarımızda “Şâri-i Hakiki” şeklinde de ifade edilir. Şâri, “kanun koyan, hüküm veren” anlamındadır. Hz. Peygambere de mecazen “Şâri” denilir. Çünkü O da Allah’ın verdiği yetkiyle hüküm koyabilmekte, “şu helaldir, bu haramdır” diyebilmektedir. İşte, Allah ve Rasülünün bildirdiklerinin önemli bir kısmı amelidir, yani nasıl bildirilmişse o şekilde uygulanmalıdır. Az bir kısmı ise nazaridir, yani teoriktir, farklı şekillerde anlaşılmaya müsaittir. İşte, mezheplerin alanı tam da burasıdır. Mesela, namazın farz olması ve beş vakit olmasında mezheplerin ihtilafı yoktur. Ama namazın kılınışında şekle bakan bazı farklılıklar veya namaz vakitlerinin net olarak belirlenmesinde bazı ihtilaflar olabilmektedir.

Misal olarak, teyemmümle ilgili ayette geçen "...veya kadınlara dokunmuş da su bulamamışsanız, temiz bir toprakla teyemmüm edin"[2] ifadesine bakabiliriz. Âyet, farklı iki şekilde anlaşılmıştır. İmam Azam, ayetteki "kadınlara dokunmak" ifadesinin cinsel ilişkiden kinaye olduğunu söyler. İmam Şafiî ise, ibareyi zahire hamledip, elle dokunmak olarak değerlendirir. İmam Şafiî, "lafız, hakikat ve mecaz arasında ortada olursa ve mecaza delil yoksa hakikate hamledilir" esasını nazara alır. İmam Azam ise, "bir lafzın mecaz kullanımı çok olduğunda hakikatten ziyade mecaza delalet eder" esasından yola çıkar.[3]

Buna göre, yabancı bir kadına el değmesi, Hanefî mezhebinde abdesti bozmazken, Şafiî mezhebinde bozmaktadır.

Dört mezheb ve on iki mezheb

İslam dünyasının yaklaşık % 85’i Sünni Müslümandır. Ana omurgayı meydana getiren bu camiaya “ehl-i sünnet ve’l-cemaat” denir. Bu........

© Risale Haber