menu_open Columnists
We use cookies to provide some features and experiences in QOSHE

More information  .  Close

İnsan nasıl esmâya, cilveye ve nakışa ayinedarlık yapar?

13 0
18.10.2026

Bu meseleyi Risale-i Nur'un temel kavramları üzerinden düşündüğümüzde, insanın kâinattaki yerini ve yaratılış gayesini anlamaya açılan önemli bir kapıyla karşılaşırız.

Burada üç kavramı birbirinden ayırmak gerekir: esmâ, cilve ve nakış. Ardından insanın bunlara nasıl ayna olduğu anlaşılabilir.

İnsan, yalnızca Allah'ın isimlerini okuyup öğrenen bir varlık değildir. Kendi mahiyeti, kabiliyetleri, duyguları, davranışları ve hayatında ortaya çıkan hâller vasıtasıyla da bu isimlerin mânâlarını tanıyabilir ve tanıtabilir.

Esmâya ayinedarlık: İsimlerin mânâlarını göstermekle mümkündür. Allah'ın esmâ-i hüsnâsı, O'nun güzel isimleridir. İnsan ise bu isimlerin mânâlarını farklı yönleriyle gösterebilen bir ayna hükmündedir.

Meselâ, Rahîm ve Rahmân isimleri İnsanın merhamet etmesi, bir yetimin başını okşaması, muhtaca yardım etmesi ve başkasının acısını paylaşması; rahmet hakikatini anlamasına ve yansıtmasına vesile olur. İnsan kendi merhametiyle Allah'ın rahmetini yaratmış olmaz; kendisine verilen merhamet kabiliyetiyle o ilâhî ismin mânâsını tanır.

Alîm ve Hakîm isimleri, İnsanın öğrenmesi, düşünmesi, eşya arasındaki münasebetleri keşfetmesi ve bir işin hikmetini araştırması; ilim ve hikmet mânâlarını anlamasına yardımcı olur. İnsan sınırlı bilgisiyle, sonsuz ilim ve hikmetin sahibi olan Allah'ı tanımaya yönelir.

"İdrak-i maâlî bu küçük akla gerekmez.

Zira bu terazi o kadar sıkleti çekmez." (1)

Adl ve Hakîm isimleri, insanın adaletli davranması, hakkı gözetmesi, ölçülü hareket etmesi ve işleri yerli yerinde yapmaya çalışması; adalet ve hikmet mânâlarını kavramasına vesile olur.

Buradaki önemli nokta şudur: İnsan yalnızca bir ismin mânâsını kendisinde taşıdığı kabiliyetle değil, o kabiliyetin nasıl kullanıldığını gösteren davranışlarıyla da ayinedarlık yapar.

Meselâ merhamet kabiliyeti kendisine verilmiş bir insan, merhametsiz davranarak bu kabiliyeti yanlış kullanabilir. Dolayısıyla bir isme ayna olabilecek istidada sahip olmakla o ismin mânâsını hayatında güzel biçimde göstermek aynı şey değildir.

Cilveye ayinedarlık: İsimlerin tecellilerini fark etmektir.

Cilve, bir güzelliğin veya mânânın görünmesi, kendisini göstermesi ve fark edilir hâle gelmesi anlamında düşünülebilir. Bu esmâ, isimleri; cilve ise bu isimlerin eser ve tecellilerinin görünmesini ifade eder.

Bir misal üzerinden ilerleyelim. İnsan, bir çiçeğe baktığında onun rengini, kokusunu, şeklini ve hayatını görür. Çiçekteki ölçü, güzellik, sanat ve hayat; farklı ilâhî isimlerin mânâlarını okumaya vesile olur. Fakat insanın aynadarlığı yalnızca çiçeğe bakmakla sınırlı değildir. İnsan aynı zamanda:

Görür: Görme nimeti ve eşyanın güzelliği üzerinden Basîr isminin mânâsını düşünür.

Anlar: Çiçekteki düzen ve ölçü üzerinden Alîm ve Hakîm isimlerine intikal eder.

Sever: Güzellik karşısında hissettiği muhabbetle Vedûd isminin mânâsını anlamaya yönelir.

Hayret eder: Sanat karşısında aczini ve hayretini hissederek Sâni'in kudret ve sanatını düşünür.

Burada çiçek, ilâhî isimlerin eserlerinin göründüğü bir saha; insan ise bu eserleri okuyabilen, mânâlandırabilen ve başkasına anlatabilen bir ayna hükmündedir.

Daha derin bir nokta var:........

© Risale Haber