Podaci sa parlamentarnih izbora održanih 2023. godine na području južne i jugoistočne Srbije i području Autonomne pokrajine Vojvodine, koji su javno dostupni na sajtu Republičke izborne komisije, upozoravaju na velik broj glasova koje su birači dali van biračkog mesta. Neposredni uvid u 4155 zapisnika (2379 na području južne i istočne Srbije i 1776 na području AP Vojvodine) u 98 opština i gradova (53 na području istočne i južne Srbije i 45 u AP Vojvodini) pokazuje da je ukupan broj glasova datih van biračkog mesta – 54819. Od toga, u regionu istočne i južne Srbije bilo je 26.974 takvih glasova (3,41% od ukupno glasalih) što je za ceo region više od izbornog cenzusa, dok ih je u AP Vojvodini bilo neznatno niže od cenzusa, 27.845 (2,81%). Izborni cenzus je 3%. Ukoliko je ispunjen, kandidatska lista stiče pravo da sudeluje u raspodeli mandata srazmerno glasovima koje je osvojila.

U 72 (73,46%) od ukupno 98 opština procenat glasova datih van biračkog mesta veći je od izbornog cenzusa. Od toga, u 17 opština (24,28%) broj glasova van biračkog mesta je dvostruko viši od izbornog cenzusa, u dve opštine (Babušnica 9,98% i Ražanj 9,87%) bio je tri puta viši od izbornog cenzusa, a u jednoj opštini čak četiri puta viši (Bosilegrad 12,05%) od izbornog cenzusa.

Na više biračkih mesta procenat glasova van biračkog mesta je višestruko veći od izbornog cenzusa. Tabela u nastavku to ilustruje i upozorava na uticaj glasova van biračkog mesta na rezultat izbora.

Prilikom obrade podataka sa biračkih mesta statistika ne iskazuje posebno koliko birača je svoje biračko pravo ostvarilo van biračkog mesta. Ovi glasovi priključuju se glasovima datim na odgovarajućem biračkom mestu i ostaju statistički nevidljivi. Do tih podataka se ipak može doći i ovi glasovi mogu postati vidljivi – ako ste dovoljno strpljivi da neposredno pregledate 4155 zapisnika o radu biračkog odbora, koji čine 50,22% ukupnog broja zapisnika sa biračkih mesta u Srbiji, pa za svako biračko mesto zabeležite apsolutni broj glasova i izračunate procenat ovih glasova za svako biračko mesto ponaosob. Broj takvih glasova govori da se ne smeju zanemariti. Naprotiv, akteri na političkoj sceni trebalo bi da ih ozbiljno analiziraju i sagledaju faktore koji su uticali na značajan porast broja birača koji svoje pravo ostvaruju van biračkog mesta.

Nakon izmene Zakona o izboru narodnih poslanika, kojom je omogućeno da birači koji ne mogu da glasaju na biračkom mestu mogu da se prijave za glasanje van biračkog mesta 72 sata pre njegovog otvaranja pa sve do 11 časova pre podne na sam dan glasanja, primetno je da vrtoglavo raste broj birača koji glasaju van biračkog mesta. Zakon u članu 96, stav 1 propisuje da ovo pravo mogu koristiti birači koji zbog teške bolesti, starosti ili invaliditeta ne mogu da glasaju na biračkom mestu. Zakon takođe propisuje da birač........

© Peščanik