Τι μας άφησε ο Γιούργκεν Χάμπερμας

ΕιδήσειςNewsroom Οικονομία & ΑγορέςΌλες οι ειδήσειςΑγορέςΔιεθνήΟικονομίαΜε μια Ματιά Ναυτιλία Επιχειρήσεις Πολιτική Απόψεις Παρασκηνιακά Stories Κοινωνία Κόσμος Αθλητικά ΠολιτιστικάΟλες οι ειδήσειςΒιβλίοΕικαστικάΕκδηλώσειςΘέατροΜουσείαΜουσικήΣινεμά Techscience ΠεριβάλλονΌλες οι ειδήσειςΑγρια ΦύσηΕνέργειαΚλίμαΠράσινος Τροπος Ζωής Υγεία Auto ClickatlifeInfographicsN SocietyMy PortfoliosEnglish EditionΕφημερεύοντα Φαρμακεία 08:33 Τι μας άφησε ο Γιούργκεν Χάμπερμας 08:25 Η δύσκολη κατάσταση στα σχολεία 08:15 Στενά Ορμούζ: Παγερή υποδοχή της πρότασης Τραμπ για διεθνή ναυτική συμμαχία – Πώς απαντούν οι προσκληθείσες χώρες 08:14 Η πάστορας του Τραμπ που «πουλάει» στους Αμερικανούς έναν «ιερό πόλεμο» 08:11 Καιρός: Έως τους 19 βαθμούς ο υδράργυρος – Τοπικές βροχές στα δυτικά 08:01 Σταθερά υψηλή η τουριστική ζήτηση για την Τουρκία 07:56 Η αυτοκρατορική κατάρα 07:44 Δημοσκοπήσεις: Πώς «διαβάζει» η κυβέρνηση τα τελευταία ευρήματα 07:43 Τραμπ στο NBC: Οι όροι δεν είναι ακόμη καλοί για συμφωνία 07:38 Αλλαγή σκυτάλης στη Braemar 07:37 ΗΠΑ: Με ανάκληση αδειών απειλούνται ΜΜΕ, για fake news στον πόλεμο με το Ιράν 07:31 Πόλεμος στη Μέση Ανατολή: Σε κόκκινο συναγερμό η Ευρώπη υπό τον φόβο πληθωριστικού σοκ 07:30 Grimaldi Group: Παρέλαβε στην Κίνα το PCTC «Grande Seoul» 07:22 Μ. Χατζημανώλη: Η ναυτιλία πρέπει να παραμείνει ανοιχτή σε όλους τους νέους 07:22 LIVE: Τραμπ: Δεν είμαστε έτοιμοι για συμφωνία, μπορεί να βομβαρδίσουμε ξανά «για πλάκα» το Χαργκ 07:15 Άντληση κεφαλαίων από τη Robin Energy 07:08 Διακινούσε ναρκωτικά με ταξί – Συνελήφθη και αγοραστής 06:58 Αυστρία: Ένας νεκρός, ένας σοβαρά τραυματίας σε επίθεση με μαχαίρι στη Λιντς 05:47 Εορτολόγιο: Μεγάλη μέρα σήμερα – Ποιοι γιορτάζουν Κυριακή, 15 Μαρτίου 2026 23:54 Ιράκ: Επίθεση με drones σε στρατιωτική βάση στο αεροδρόμιο της Βαγδάτης googletag.cmd.push(function() { googletag.display('div-gpt-ad-1513202928332-41'); });

Οικονομία & ΑγορέςΌλες οι ειδήσειςΑγορέςΔιεθνήΟικονομίαΜε μια Ματιά

ΠολιτιστικάΟλες οι ειδήσειςΒιβλίοΕικαστικάΕκδηλώσειςΘέατροΜουσείαΜουσικήΣινεμά

ΠεριβάλλονΌλες οι ειδήσειςΑγρια ΦύσηΕνέργειαΚλίμαΠράσινος Τροπος Ζωής

Εφημερεύοντα Φαρμακεία

ΑγορέςΜε μια ματιάReal TimeΤαμπλόΧρηματιστήριοΠαράγωγαΑμοιβαίαΟμόλογαΚύπροςΞένοι ΔείκτεςΙσοτιμίεςΜέταλλαExcel UtilitiesMetastockΤεχνική Ανάλυση 08:33 Τι μας άφησε ο Γιούργκεν Χάμπερμας 08:25 Η δύσκολη κατάσταση στα σχολεία 08:15 Στενά Ορμούζ: Παγερή υποδοχή της πρότασης Τραμπ για διεθνή ναυτική συμμαχία – Πώς απαντούν οι προσκληθείσες χώρες 08:14 Η πάστορας του Τραμπ που «πουλάει» στους Αμερικανούς έναν «ιερό πόλεμο» 08:11 Καιρός: Έως τους 19 βαθμούς ο υδράργυρος – Τοπικές βροχές στα δυτικά 08:01 Σταθερά υψηλή η τουριστική ζήτηση για την Τουρκία 07:56 Η αυτοκρατορική κατάρα 07:44 Δημοσκοπήσεις: Πώς «διαβάζει» η κυβέρνηση τα τελευταία ευρήματα 07:43 Τραμπ στο NBC: Οι όροι δεν είναι ακόμη καλοί για συμφωνία 07:38 Αλλαγή σκυτάλης στη Braemar 07:37 ΗΠΑ: Με ανάκληση αδειών απειλούνται ΜΜΕ, για fake news στον πόλεμο με το Ιράν 07:31 Πόλεμος στη Μέση Ανατολή: Σε κόκκινο συναγερμό η Ευρώπη υπό τον φόβο πληθωριστικού σοκ 07:30 Grimaldi Group: Παρέλαβε στην Κίνα το PCTC «Grande Seoul» 07:22 Μ. Χατζημανώλη: Η ναυτιλία πρέπει να παραμείνει ανοιχτή σε όλους τους νέους 07:22 LIVE: Τραμπ: Δεν είμαστε έτοιμοι για συμφωνία, μπορεί να βομβαρδίσουμε ξανά «για πλάκα» το Χαργκ 07:15 Άντληση κεφαλαίων από τη Robin Energy 07:08 Διακινούσε ναρκωτικά με ταξί – Συνελήφθη και αγοραστής 06:58 Αυστρία: Ένας νεκρός, ένας σοβαρά τραυματίας σε επίθεση με μαχαίρι στη Λιντς 05:47 Εορτολόγιο: Μεγάλη μέρα σήμερα – Ποιοι γιορτάζουν Κυριακή, 15 Μαρτίου 2026 23:54 Ιράκ: Επίθεση με drones σε στρατιωτική βάση στο αεροδρόμιο της Βαγδάτης googletag.cmd.push(function() { googletag.display('div-gpt-ad-1513202928332-40'); }); Αγορές ΑΘΗΝΑΕΥΡΩΠΗΗΠΑFXFUT Γενικός Δείκτης ΓΔ 2.132,56 17:25 0,10% FTSE ΧΑ MID CAP FTSEM 2.654,53 17:25 1,25% FTSE/ΧΑ LARGE CAP FTSE 5.409,42 17:25 -0,02% FTSE ΧΑ ΤΡΑΠΕΖΕΣ ΔΤΡ 2.313,19 17:25 -1,05% FTSE 100 UKX 10261.15 16:29 -0.427% Deutsche Boerse Ind DAX-Index DAX 23447.29 17:50 -0.6035% The Europe Dow (USD) EDOW 3045.9 15:09 -0.8751% Euro Stoxx 50 SX5E 5716.61 13/03/2026 -0.5615% Paris Indices CAC 40 PX1 7911.53 13/03/2026 -0.9132% Dow Jones Industrial Average DJI 46558.47 16:44 -0.2558% S&P 500 SPX 6632.19 16:40 -0.6059% CBOE Volatility Index VIX 27.19 16:15 -0.3664% NASDAQ-100 NDX EUR/USD EURUSD 1.1416 20:49 BTC/USD BTCUSD 71488 06:24 USD/GBP USDGBP 0.756258 20:49 EUR/CHF EURCHF 0.9109 21:59 USD/ZAR USDZAR 16.8979 21:59 Ασήμι XAG 80.6578 21:58 -3.88% Παλλάδιο XPD 1571.23 20:59 -5.61% Πλατίνα XPT 2040.78 20:59 -4.78% Χρυσός XAU 5022.04 21:58 -1.16%

PremiumΑρχείο ΕκδόσεωνΔιακηρύξειςe-ντυπη έκδοσηΙσολογισμoί 08:33 Τι μας άφησε ο Γιούργκεν Χάμπερμας 08:25 Η δύσκολη κατάσταση στα σχολεία 08:15 Στενά Ορμούζ: Παγερή υποδοχή της πρότασης Τραμπ για διεθνή ναυτική συμμαχία – Πώς απαντούν οι προσκληθείσες χώρες 08:14 Η πάστορας του Τραμπ που «πουλάει» στους Αμερικανούς έναν «ιερό πόλεμο» 08:11 Καιρός: Έως τους 19 βαθμούς ο υδράργυρος – Τοπικές βροχές στα δυτικά 08:01 Σταθερά υψηλή η τουριστική ζήτηση για την Τουρκία 07:56 Η αυτοκρατορική κατάρα 07:44 Δημοσκοπήσεις: Πώς «διαβάζει» η κυβέρνηση τα τελευταία ευρήματα 07:43 Τραμπ στο NBC: Οι όροι δεν είναι ακόμη καλοί για συμφωνία 07:38 Αλλαγή σκυτάλης στη Braemar 07:37 ΗΠΑ: Με ανάκληση αδειών απειλούνται ΜΜΕ, για fake news στον πόλεμο με το Ιράν 07:31 Πόλεμος στη Μέση Ανατολή: Σε κόκκινο συναγερμό η Ευρώπη υπό τον φόβο πληθωριστικού σοκ 07:30 Grimaldi Group: Παρέλαβε στην Κίνα το PCTC «Grande Seoul» 07:22 Μ. Χατζημανώλη: Η ναυτιλία πρέπει να παραμείνει ανοιχτή σε όλους τους νέους 07:22 LIVE: Τραμπ: Δεν είμαστε έτοιμοι για συμφωνία, μπορεί να βομβαρδίσουμε ξανά «για πλάκα» το Χαργκ 07:15 Άντληση κεφαλαίων από τη Robin Energy 07:08 Διακινούσε ναρκωτικά με ταξί – Συνελήφθη και αγοραστής 06:58 Αυστρία: Ένας νεκρός, ένας σοβαρά τραυματίας σε επίθεση με μαχαίρι στη Λιντς 05:47 Εορτολόγιο: Μεγάλη μέρα σήμερα – Ποιοι γιορτάζουν Κυριακή, 15 Μαρτίου 2026 23:54 Ιράκ: Επίθεση με drones σε στρατιωτική βάση στο αεροδρόμιο της Βαγδάτης googletag.cmd.push(function() { googletag.display('div-gpt-ad-1513202928332-42'); });

Network Το πληρέστερο portal ψυχαγωγίας. Σινεμά, Θέατρο, Γεύση, Citylife, Εικαστικά, Βιβλίο, Ταξίδι, Ευζωία, Διατροφή Αγγελίες εργασίας & recruitment software. Όλες οι δυνατότητες σε μία συνδρομή. Διοργάνωση εκδηλώσεων με τη σφραγίδα του κύρους & της αξιοπιστίας της Ναυτεμπορικής. Εξειδικευμένα ατομικά & ενδοεπειχειρησιακά σεμινάρια και μακροχρόνια προγράμματα επαγγελματικής κατάρτισης. Premium Services ΕΙΣΟΔΟΣ ΣΥΝΔΡΟΜΗΤΩΝ Γίνετε συνδρομητές τώρα! Μπείτε στον κόσμο των προνομίων της Ναυτεμπορικής. Γίνετε συνδρομητής στην έντυπη έκδοση και αποκτήστε άμεση πρόσβαση σε όλα τα Premium Services. ΓΙΝΕΤΕ ΣΥΝΔΡΟΜΗΤΗΣ Email ServicesΚαθημερινή πρωινή ενημέρωση στο inbox σας! ΕΓΓΡΑΦΗ ΣΤΟ NEWSLETTER googletag.cmd.push(function() { googletag.display('div-gpt-ad-1513202928332-44'); });

Το πληρέστερο portal ψυχαγωγίας. Σινεμά, Θέατρο, Γεύση, Citylife, Εικαστικά, Βιβλίο, Ταξίδι, Ευζωία, Διατροφή

Αγγελίες εργασίας & recruitment software. Όλες οι δυνατότητες σε μία συνδρομή.

Διοργάνωση εκδηλώσεων με τη σφραγίδα του κύρους & της αξιοπιστίας της Ναυτεμπορικής.

Εξειδικευμένα ατομικά & ενδοεπειχειρησιακά σεμινάρια και μακροχρόνια προγράμματα επαγγελματικής κατάρτισης.

Γίνετε συνδρομητές τώρα!

Μπείτε στον κόσμο των προνομίων της Ναυτεμπορικής. Γίνετε συνδρομητής στην έντυπη έκδοση και αποκτήστε άμεση πρόσβαση σε όλα τα Premium Services.

Καθημερινή πρωινή ενημέρωση στο inbox σας!

ΠρωτοσέλιδαΚίνησηΚαιρόςEnglish Σύνδεση/Εγγραφή Συνδεση Premium My Naftemporiki Online εγγραφη

Σύνδεση/Εγγραφή Συνδεση Premium My Naftemporiki Online εγγραφη

Τι μας άφησε ο Γιούργκεν Χάμπερμας

Ο μεγάλος Ευρωπαίος στοχαστής που υπερασπίστηκε τον πυρήνα της νεωτερικής σκέψης και πίστευε ότι η δημοκρατία δεν είναι δεδομένη

Νατάσα Στασινού • [email protected]

Σε μια εποχή όπου η δημόσια συζήτηση μοιάζει όλο και περισσότερο με πεδίο μάχης, ο Γιούργκεν Χάμπερμας επέμενε σε μια σχεδόν παλιά, αλλά βαθιά ριζοσπαστική ιδέα: ότι η δημοκρατία μπορεί να λειτουργήσει μόνο αν οι πολίτες μιλούν μεταξύ τους με επιχειρήματα και όχι με κραυγές.

Με τον θάνατό του κλείνει ένα από τα πιο σημαντικά κεφάλαια της μεταπολεμικής ευρωπαϊκής σκέψης — ενός στοχαστή που αφιέρωσε τη ζωή του στην υπεράσπιση της νεωτερικότητας, του ορθού λόγου και της δημόσιας σφαίρας.

Η δημόσια σφαίρα ως καρδιά της δημοκρατίας

Από πολύ νωρίς ο Χάμπερμας προσπάθησε να κατανοήσει πώς λειτουργεί η δημοκρατία στις σύγχρονες κοινωνίες.

Στο εμβληματικό του έργο «Η δομική μεταμόρφωση της δημόσιας σφαίρας» περιέγραψε τον χώρο όπου οι πολίτες συζητούν, αντιπαρατίθενται και διαμορφώνουν γνώμη — έναν χώρο που δεν ανήκει ούτε στο κράτος ούτε στην αγορά.

Για τον ίδιο, η δημόσια σφαίρα ήταν η καρδιά της δημοκρατίας. Εκεί όπου τα επιχειρήματα έχουν μεγαλύτερη σημασία από την εξουσία, και όπου η νομιμοποίηση των πολιτικών αποφάσεων προκύπτει μέσα από τον διάλογο.

Το μεγαλύτερο «στα λέγαμε» της πολεμικής ιστορίας; Πορεία στο άγνωστο μετά από δύο εβδομάδες πολέμου στο Ιράν

Σε μια Ευρώπη που προσπαθούσε να επουλώσει τα τραύματα του ναζισμού και του πολέμου, αυτή η ιδέα είχε ιδιαίτερο βάρος. Ο Χάμπερμας ανήκε στη γενιά των διανοουμένων που πίστεψαν ότι η δημοκρατία δεν είναι δεδομένη — είναι κάτι που πρέπει να χτίζεται καθημερινά.

Η νεωτερικότητα ως «ατελές σχέδιο»

Ίσως η πιο χαρακτηριστική του θέση ήταν ότι η νεωτερικότητα δεν έχει αποτύχει. Είναι απλώς ένα ανολοκλήρωτο έργο.

Σε μια περίοδο όπου πολλοί διανοούμενοι μιλούσαν για την «κρίση του Διαφωτισμού» και την κατάρρευση των μεγάλων αφηγήσεων, ο Χάμπερμας υπερασπίστηκε τον πυρήνα της νεωτερικής σκέψης: τον ορθό λόγο, την κριτική σκέψη και την πίστη ότι οι άνθρωποι μπορούν να συμφωνήσουν μέσα από τον διάλογο.

Η περίφημη φράση του — ότι η νεωτερικότητα είναι ένα “ατελές σχέδιο” — συνοψίζει αυτή τη στάση. Για τον Χάμπερμας, τα προβλήματα των σύγχρονων κοινωνιών δεν προέρχονται από υπερβολική νεωτερικότητα, αλλά από το γεγονός ότι το δημοκρατικό της υπόσχεμα δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί.

Η επικοινωνία ως θεμέλιο της κοινωνίας

Στη μνημειώδη «Θεωρία της επικοινωνιακής δράσης», ο Χάμπερμας προχώρησε ακόμη πιο βαθιά. Υποστήριξε ότι η κοινωνία δεν συγκροτείται μόνο από οικονομικές σχέσεις ή πολιτική εξουσία, αλλά από κάτι πιο θεμελιώδες: την επικοινωνία.

Οι άνθρωποι, έγραφε, μπορούν να συντονίζουν τις πράξεις τους όχι μόνο μέσω δύναμης ή συμφέροντος, αλλά μέσω λογικών επιχειρημάτων και αμοιβαίας κατανόησης.

Ήταν μια φιλόδοξη προσπάθεια να επαναθεμελιωθεί η κοινωνική θεωρία γύρω από την ιδέα του διαλόγου — μια απάντηση τόσο στον κυνισμό της πολιτικής όσο και στον σχετικισμό της μεταμοντέρνας σκέψης.

Ένας φιλόσοφος της Ευρώπης

Ο Χάμπερμας δεν ήταν μόνο ακαδημαϊκός στοχαστής. Παρενέβαινε συστηματικά στη δημόσια ζωή: από τη συζήτηση για την ιστορική μνήμη της Γερμανίας έως τη δημιουργία μιας πιο δημοκρατικής Ευρώπης.

Υπήρξε ένθερμος υποστηρικτής της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης, την οποία έβλεπε ως ένα νέο επίπεδο δημοκρατικής πολιτικής πέρα από το εθνικό κράτος.

Για πολλούς, ο Χάμπερμας ήταν ο τελευταίος μεγάλος εκπρόσωπος της παράδοσης της Κριτικής Θεωρίας — αλλά και ένας από τους ελάχιστους φιλοσόφους που πίστευαν ακόμη ότι ο ορθός λόγος μπορεί να αποτελέσει κοινό έδαφος για τις σύγχρονες κοινωνίες.

Γιατί ο Χάμπερμας μοιάζει σήμερα πιο επίκαιρος από ποτέ

Στην εποχή των κοινωνικών δικτύων, της πόλωσης και της διάχυτης δυσπιστίας προς τους θεσμούς, οι ιδέες του Χάμπερμας αποκτούν μια σχεδόν παράδοξη επικαιρότητα.

Η ιδέα ότι η δημοκρατία βασίζεται σε μια κοινή δημόσια συζήτηση μοιάζει σήμερα πιο εύθραυστη από ποτέ. Κι όμως, είναι ακριβώς αυτή η ιδέα που ο Γερμανός φιλόσοφος υπερασπίστηκε επί δεκαετίες.

Ίσως γι’ αυτό το έργο του εξακολουθεί να διαβάζεται όχι μόνο ως φιλοσοφία, αλλά και ως υπενθύμιση: ότι η δημοκρατία δεν είναι απλώς θεσμοί και εκλογές. Είναι πάνω απ’ όλα μια κουλτούρα διαλόγου.

Και αυτή, όπως θα έλεγε ο ίδιος, παραμένει ακόμη ένα ανολοκλήρωτο έργο της νεωτερικότητας.

Προτεινόμενα για εσάς

Η αυτοκρατορική κατάρα

Κυβέρνηση όπου φυσά ο άνεμος

Επιστήμη και φαντασία: Οι γεωλογικές ανακαλύψεις του Λουί Φιγκιέ και ο Ιούλιος Βερν

Μάλλον δίκιο είχε ο Κωνσταντινόπουλος

Ο Οδοντωτός και η πρώτη «αποξήλωση γραμμής»  της Μεταπολεμικής τάξης Πραγμάτων

Πώς θα σταματήσουμε αυτή την τρέλα

Μια επέμβαση μετά την άλλη

Αχ, αυτοί οι πλούσιοι…

Με κράτος οπερέτα τι πυρηνική ενέργεια θέλουμε;

Όταν η εξουσία είναι one man show

Γίνετε συνδρομητές τώρα!

ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗΣ ΑΝΑΦΟΡΩΝ

© naftemporiki