“Zamanların en iyisiydi, zamanların en kötüsüydü; hem akıl çağıydı hem aptallık; hem inanç devriydi hem de kuşku; aydınlanma mevsimiydi, karanlık mevsimiydi; hem umut baharı hem de umutsuzluk kışıydı…hem herşeyimiz vardı hem hiç bir şeyimiz yoktu; hepiniz ya doğruca cennete gidecektik ya da öteki yana...”

1. Avrupa'da Sokaklar Neden Yeniden Doluyor?

Fransa'da sonbahar demek eylem mevsimi demek artık. Sanki her ekim ayında biraz daha biriken öfke, yeniden sokaklara taşıyor. Bu kez lise öğrencilerinin eğitim koşullarına itirazıyla büyüyen gösterilere sarı yelekliler, işçiler, sendikalar, emekliler de katıldı. Yüz binlerce insan sokaklarda. Yer yer şiddete dönüşen protestolar Fransa'yla sınırlı bir huzursuzluğun çok ötesine işaret ediyor. İtalya'da, Belçika'da, İspanya'da, Portekiz'de, Arnavutluk'ta… Yunanistan ve Hollanda'da da sokaklar hareketli. Meksika, Arjantin hakeza… Kimi gösteriler Fransa'dakilerden etkilenmiş, kimileri çok daha önce kendi nedenleriyle başlamış. Birbirinden uzak coğrafyalarda benzer bir hoşnutsuzluk birikiyor.

Fransa'da 17 Ekim'deki gösterilere ülke genelinde 550 bin ile 800 bin arasında kişinin katıldığı bildiriliyor. Sarı Yeleklilerin 2018'de yükselttiği geçim sıkıntısı, vergi adaleti ve temsil talepleri hala güncelliğini koruyor. Gençler, işçiler, emekliler, sendikalar; kimi zaman uluslararası şirketlere, kimi zaman hükümetin ekonomik politikalarına karşı sokaktalar. Önümüzde yeni eylemler, sendikaların grev çağrıları var. İtalya'da 20 Kasım, İspanya ve Portekiz'de 11 Kasım için genel grev hazırlıkları yapılıyor.

Fransa'da sokakların bu kadar kolay dolmasının ardında köklü bir tarihsel hafıza da var. 1789 Devrimi'nden işçi hareketlerine, 1968'in öğrenci isyanlarına uzanan güçlü bir itiraz geleneği… Fransız toplumu, hakların sokakta da savunulduğunu kuşaklar boyunca yaşayarak öğrendi. Bugün daha lise sıralarındaki gençlerin böylesine cesurca öne çıkmasında da bu geleneğin izleri var. İsyanın da itirazın da hafızası kolay silinmiyor…

Fransız hükümeti de sert önlemlere yöneldi. Paris'in bazı bölgeleriyle Fransa’nın diğer 12 kentinde kısmi sokağa çıkma yasakları uygulanıyor. Ülke genelinde yüz binlerce göstericiye karşı 60 bin kadar güvenlik personeli görevlendirilmiş. Hatta bazı görüntülerde polislerin de göstericilere yardım ettiği iddia ediliyor… Önümüzdeki hafta sonunun gösterileri için askeri birliklerin de güvenlik düzenlemesine destek vermesi planlanıyor.

Yüz binlerce kişinin sokaklara çıktığı, barikatların kurulduğu, polisle çatışmaların yaşandığı Paris… Aynı, hatta bunun onda biri ölçekteki gösterilerin Taksim'de ya da İstanbul'un başka bir meydanında yaşandığını düşünün. Devletin tepkisi, polisin müdahalesi, göstericilerin hakları nasıl şekillenirdi? Nasıl bir manzarayla karşılaşırdık? Fransa'daki sert müdahaleler ve yasaklar da ortadayken, yine de iki ülkenin protesto hakkına ilişkin hukukunu ve güvenlik anlayışını karşılaştırmak, demokrasinin günlük hayatta nasıl işlediğini anlamak açısından önemli. İşte medeniyet dediğimiz şeyin, demokrasinin ve hukuk kültürünün gerçek sınavı burada. Devletin kendisine itiraz eden yurttaşa nasıl davrandığında, o itiraza ne kadar tahammül edebildiğinde… Avrupa'yla aramızdaki mesafeyi de biraz burada aramak gerekiyor.

Peki, bütün bu öfke nereden besleniyor?

Fransa'daki huzursuzluğun önemli bir boyutu da göç ve toplumsal aidiyet meselesi. Paris'in banliyölerinde, yıllardır Avrupa'nın iş gücünü oluşturan göçmen ailelerin çocukları ve torunları yaşıyor. Cezayir'den, Fas'tan, Tunus’tan ve dünyanın başka bölgelerinden gelen aileler… Bugün onların ikinci, üçüncü kuşakları yetişti. Fransa'da doğdular, okudular, meslek sahibi oldular. Fakat eğitimden istihdama, barınmadan toplumsal kabule kadar pek çok alanda eşitsizliklerle karşılaşmaya devam ediyorlar.

Bunun tarihsel bir arka planı var. Savaş sonrasında Avrupa'nın yeniden inşası için iş gücüne ihtiyaç duyuluyordu. Almanya 1961'de Türkiye'yle işçi alımı anlaşması imzaladı. Fransa, Kuzey Afrika'dan ve eski sömürgelerinden gelen işçilerin emeğinden yararlandı. Fabrikalar çalıştı, yollar, konutlar, kentler büyüdü. Düşük ücretli, ağır ve çoğu zaman güvencesiz işlerin önemli bölümünü bu insanlar üstlendi.

O gün iş gücü olarak çağrılan insanların çocukları bugün hayatın her alanında eşit yer istiyor. Üniversitede, işte, siyasette, sosyal yaşamda… Adam yerine konulmak, haklarıyla birlikte tanınmak istiyorlar. Ne de olsa o ülkelerin bugünkü refahında ailelerinin de emeği var. Kaldı ki bu çocukların çoğu zaten Fransız yurttaşı. Buna rağmen kendilerini hala dışarıdan biri gibi hissettiren ayrımcılıkla karşılaşıyorlar.

Fransa'nın resmi istatistik kurumu INSEE'nin araştırmaları da çarpıcı. Avrupa dışı göçmen ailelerin ikinci kuşak çocuklarında ayrımcılık bildirme oranı, ilk kuşağa göre daha yüksek. Eğitim ilerliyor, meslekler değişiyor; fakat toplumsal kabul aynı hızda gelişmiyor.

Bu ülkelerde yükselen bir göçmen karşıtlığı var. Trump'tan Avrupa'nın aşırı sağ siyasetçilerine kadar benzer bir söylem dolaşıyor: Sokaktaki şiddetin sorumlusu göçmenler ve radikal sol! Trump, Fransa'daki olayları Macron'un göç politikalarına bağlayıp Paris'in yakında bir Müslüman kentine dönüşeceğini söylüyor. Almanya'da, İtalya'da, Fransa'da yükselen aşırı sağ da benzer suçlamalarla göçmenleri ve radikal solu hedef gösteriyor. Unutmayalım; bugün göçmenlerin varlığından rahatsızlık duyan Avrupa, dün fabrikalarını, kentlerini, refahını onların emeğiyle büyütmüştü.

Bu arada Avrupa'daki hareketlilik Türkiye'de de dikkatle izleniyor. Bahçeli, gençlere açıkça “Fransa'ya heveslenmeyin” diye seslendi. Ardından huzur ve güven ortamını bozacak girişimlere karşı uyarılarda bulundu. İnsan ister istemez Gezi'yi hatırlıyor… Aradan on üç yıl geçti; Osman Kavala ağırlaştırılmış müebbet cezasıyla, başka Gezi hükümlüleri de uzun hapis cezalarıyla hala cezaevinde. Avrupa'daki gösterilerde yaşanan şiddetin savunulacak tarafı yok elbette. Ama Türkiye açısından bugün üzerinde düşünülmesi gereken ciddi bir soru var: Barışçıl biçimde (bile) itiraz etmek, hakkını aramak, yönetenlerden hesap sormak ne ölçüde güvence altında? Gezi'nin üzerinden geçen bunca yılın ardından bu sorunun hala yakıcılığını koruması, başlı başına düşündürücü.

Fransa'daki hareketin bir de seçim siyasetine uzanan tarafı bulunuyor. Macron yönetimine yönelik hoşnutsuzluk büyürken, 2027 cumhurbaşkanlığı seçimi yaklaşıyor. Fransız solu ise parçalı. Jean-Luc Melenchon özellikle genç seçmenler arasında güçlü bir karşılık buluyor; gösterilere de katılarak desteğini ortaya koyuyor. Merkez solda Raphael Glucksmann ön seçimi kazandı. İkisi farklı siyasal çizgilerde, yükselen sağ karşısında birleşip birleşemeyecekleri ise belirsiz. Kaldı ki sokaktaki öfkenin........

© Muhalif