Bəşəriyyət yenə tarixi bir sərhədin astanasındadır. Ancaq bu dəfə dəyişən yalnız texnologiya deyil. Dəyişən dövlət modeli, iqtisadi sistem, əmək anlayışı, insanın gündəlik həyatı və hətta insanın özü haqqında təsəvvürdür. Tarixdə bəzi dövrlər olur ki, insan bunu dərhal anlamır. Sonradan isə həmin mərhələlərə baxıb deyirlər: dünya məhz burada dəyişdi. Biz indi məhz belə bir mərhələnin içindəyik.

Son dörd yüz ildə bəşəriyyət dörd böyük sənaye inqilabı yaşadı. Hər biri insan həyatını kökündən dəyişdirdi. Hər biri yeni dünya qurdu. Və hər dəfə insan əvvəlcə bunun miqyasını anlamadı.

Birinci Sənaye İnqilabı

XVIII əsrin sonlarında buxar maşını ilə başladı. Kömür, dəmir və mexaniki istehsal insanın əzələ gücünü ilk dəfə sistemli şəkildə maşınla əvəz etdi. Fabrik anlayışı doğuldu, kəndlər boşalmağa, şəhərlər şişməyə başladı. Tarixdə ilk dəfə zaman təbiətin ritmi ilə deyil, fabrikin sireni ilə ölçülməyə başladı.

İkinci Sənaye İnqilabı

XIX əsrin sonu – XX əsrin əvvəllərində elektrik enerjisi, daxiliyanma mühərriki və kütləvi istehsal üzərində quruldu. Henri Fordun konveyeri sadəcə avtomobil istehsal etmədi; insanı da istehsal xəttinin bir detalına çevirdi. Bu dövrdə teleqraf, telefon, dəmir yolları və neft iqtisadiyyatı dünyanı ilk dəfə həqiqi mənada qlobal sistemə bağladı.

Üçüncü Sənaye İnqilabı

XX əsrin ikinci yarısında başladı. Kompüterlər, mikroçiplər, internet və rəqəmsal texnologiyalar informasiyanı yeni neftə çevirdi. İnsan artıq təkcə fiziki əməyini deyil, hesablamanı və yaddaşı da maşınlara ötürməyə başladı. Banklar, universitetlər, media, dövlət idarəçiliyi – hamısı rəqəmsal sistemlərin üzərinə köçürüldü.

Dördüncü Sənaye İnqilabı

Bu inqilab XXI əsrin əvvəllərində formalaşmağa başladı. Süni intellekt, böyük məlumat bazaları (big data), robot texnologiyaları, bulud sistemləri və avtomatlaşdırılmış qərar mexanizmləri yeni dövrün əsasını təşkil etdi. Əgər əvvəlki sənaye inqilabları insanın fiziki əməyini dəyişdirirdisə, bu mərhələ ilk dəfə insanın zehni fəaliyyət sahəsinə daxil oldu. Maşın artıq yalnız işləyən deyil, analiz edən, öyrənən, qərar verən və hətta yaradan sistemə çevrilməyə başladı.

Dünya İqtisadi Forumunun (WEF) qurucusu Klaus Şvab yazırdı:

“Dördüncü sənaye inqilabının texnologiyaları təkcə nə etdiyimizi dəyişmir; onlar kim olduğumuzu dəyişir”.

Sanki ən təhlükəlisi budur: Bəşəriyyət artıq beşinci mərhələnin astanasına yaxınlaşır. Bu mərhələdə maşın sadəcə insanın əməyini deyil, insanın tarixi mərkəz rolunu da........

© Modern.az