İSRAİL AZERBAYCAN’IN NEYİ OLUR?

Son günlerde kamuoyunu meşgul eden Azerbaycan’daki okullarda başörtüsü yasağı tartışmaları, Türkiye toplumunda Azerbaycan’a yönelik mevcut tutumların ve özellikle Azerbaycan’ın İsrail’le ilişkilerine duyulan rahatsızlığın gün yüzüne çıkmasına yol açmış görünmektedir. Gazze soykırımı, İsrail’in Türkiye karşıtı söylemleri, doğal olarak kardeş bildiğimiz bir ülkeyi yanımızda görme arzumuzun bir dışa vurmuş halidir. Ancak buzdağının görünmeyen, duygusallıktan uzak, birden fazla boyutu söz konusudur. Yahudi tarihi üzerine çalışmaları ve özellikle Azerbaycan tarihini, kültürünü dini yapılarını az çok bilen biri olarak meseleyi ele aldığım  aşağıdaki araştırma yazımda, buzdağının görünmeyen kısmına ışık tutmaya çalıştım.

İsrail Azerbaycan’ın Neyi Olur?

Soruyu tersinden de sorabilirsiniz. Şöyle ki Müslüman çoğunluklu ve seküler bir Güney Kafkasya devleti olan Azerbaycan ile Yahudi devleti İsrail arasındaki ilişki; klasik bir askeri ittifaktan ya da geçici bir çıkar ilişkisinden ziyade karmaşık, çok boyutlu ve derinleşmiş bir Stratejik Ortaklık olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu ilişkinin birçok boyutu vardır. Bunlardan ilki bu coğrafyada varlık gösteren köklü Yahudi mirasıdır. Zira Azerbaycan toprakları, Yahudiler için binlerce yıldır güvenli bir sığınak olmuştur. Bölgedeki en eski topluluk olan Dağ Yahudileri, kökenlerini Babil Sürgününe (mö.587) kadar dayandırmaktadır. İkincisi ise modern dönemde meydana gelen gelişmelerdir. Zira 1881’de Çarlık Rusya’sında baş gösteren pogromlar, bölgeye binlerce Aşkenaz Yahudi’nin göçüne yol açmıştır. Öyle ki Siyonist hareketin erken dönem örgütlerinden Hovevei Zion yani Siyon Âşıklarının ilk şubelerinden birini 1891’de Bakü’de açmıştır. Bir diğer etken, Azerbaycan’ın Müslüman kimliğine rağmen, Yahudi karşıtlığının olmadığı nadir ülke konumunda olmasıdır. Nitekim Azerbaycan’da yaklaşık 30.000 Yahudi yaşamakta olup, toplumsal düzeyde anti-semitizm neredeyse hiç görülmemektedir.

“Buzdağı” Diplomasisi ve Stratejik Ortaklık

1991’de Azerbaycan’ın bağımsızlığını ilk tanıyan ülkelerden biri İsrail olmuştur. Hemen bir sene sonra da diplomatik ilişkiler kurulmuştur. Bu ikili ilişkileri Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev, “% 9’u su altında olan bir buzdağına” benzetmiştir. (Bu söz, 2009 yılında ABD’nin Bakü Büyükelçiliği tarafından Washington’a gönderilen ve daha sonra Wikileaks belgeleri ile sızdırılan diplomatik telgraflarda yer almıştır.) Bu da gösteriyor ki iki ülke........

© Mir'at Haber