İNSAN HÜR DOĞAR, ÖZGÜR ÖLÜRSE HÜSRANA UĞRAR
İNSAN HÜR DOĞAR, ÖZGÜR ÖLÜRSE HÜSRANA UĞRAR
İnsan dünyaya geldiğinde herhangi bir siyasi düşüncenin, ideolojinin, ekonomik düzenin veya toplumsal anlayışın mensubu değildir. Henüz kendisine öğretilmiş doğruları, benimsetilmiş yanlışları ve sorgulanamaz kabul edilen düşünceleri tanımaz. İçine doğduğu toplumun kurallarını kendisi belirlememiştir. Fakat insan, akletme, düşünme, sorgulama ve tercih yapabilme kabiliyetiyle yaratılmıştır. İslam’ın fıtrat anlayışı da insanın bu yaratılışına dikkat çeker. İnsan, başka insanların mutlak hâkimiyetine teslim olmak veya kendi arzularının esiri hâline gelmek için yaratılmamıştır. Onun hürriyeti, yaratılışını anlaması, hakikati araması ve Allah’a karşı sorumluluğunun bilincinde yaşamasıyla anlam kazanır. İnsan hür doğar; ancak hür doğmuş olması, hayatı boyunca hür kalacağı anlamına gelmez.
Bugün hürriyet ile özgürlük çoğunlukla aynı anlamda kullanılmaktadır. Oysa bu iki kavram üzerinden farklı hayat anlayışlarını tartışmak mümkündür. Burada hürriyet, insanın hakikat karşısındaki sorumluluğunu ve iradesini korumasını; özgürlük ise eleştirdiğimiz biçimiyle insanın kendisini hiçbir ahlaki ölçüyle bağlı görmemesini ifade etmektedir. Elbette düşünce, inanç ve ifade özgürlüğü insanın temel haklarıdır. Sorun bunlar değildir. Sorun, özgürlüğün insanın istediği her şeyi yapabilmesi, kendi arzusunu doğru ve yanlışın ölçüsü kabul etmesi şeklinde anlaşılmasıdır. Çünkü insanın her istediğini yapabilmesi, doğru yaşadığını göstermez. İnsan bazen özgür olduğunu düşünürken kendi nefsinin, çıkarlarının, korkularının ve alışkanlıklarının esiri hâline gelebilir. İnsanın hürriyeti, yalnızca başkalarının kendisine hükmetmemesi değil, kendi arzularının da kendisine hükmedememesidir.
İnsanın hürriyetini kaybetmesi çoğu zaman fark edilmeden gerçekleşir. Çocukluk yıllarında aileden, eğitim hayatında okuldan, yetişkinlik döneminde toplumdan, siyasetten ve ekonomik düzenden etkilenir. Bu etkilenme hayatın doğal bir parçasıdır. Ancak insan kendisine öğretilen her düşünceyi sorgulanamaz kabul etmeye başladığında, kendi aklını kullanma sorumluluğunu başkalarına bırakmış olur. Bir toplumda herkesin doğru kabul ettiği düşünce gerçekten doğru olmayabilir. Çoğunluğun benimsediği bir hayat anlayışı hakikatin ölçüsü değildir. Bir düşüncenin devlet tarafından savunulması, siyasi iktidar tarafından desteklenmesi veya toplum tarafından benimsenmesi de onu kendiliğinden haklı kılmaz. İnsan kendisine sunulan her düşünceyi akıl, bilgi, vicdan ve inandığı değerler çerçevesinde değerlendirebilmelidir. Aksi hâlde kendi kararlarını verdiğini düşünürken başkalarının belirlediği düşünce sınırları içerisinde yaşamaya başlayabilir.
Bu meselenin siyasi yönü özellikle önemlidir. Çünkü siyaset yalnızca devletin nasıl yönetileceğiyle ilgili değildir; insanın nasıl bir toplumda yaşayacağını, hangi yetişeceğini ve hangi davranışların teşvik edileceğini de etkiler. Devletler eğitim politikaları, hukuk düzenleri, ekonomik uygulamalar ve kamu kurumları aracılığıyla toplumsal hayatın şekillenmesinde önemli rol oynar. Her siyasi düzen kendi devamlılığını sağlayacak bir toplumsal istikrar arar. Ancak burada önemli bir sınır vardır: Devletin görevi, insanı sorgulamayan bir itaat varlığına dönüştürmek değil; adaleti, temel hakları ve toplumun huzurunu korumaktır. Devletin varlığını koruması ile insanın düşünme ve sorgulama hakkını koruması birbirinin karşıtı olmak zorunda değildir. Fakat siyasi otorite kendisini eleştirilemez kabul ettiğinde, devlet ile insan arasındaki ilişki ciddi bir sorun hâline gelir.
Bir insanın siyasi tercih yapabilmesi onun hür olduğunu tek başına göstermez. Kişi desteklediği siyasi düşüncenin yanlışlarını göremiyor, kendi tarafının haksızlıklarını savunuyor, liderinin her kararını doğru kabul ediyor........
