“Tanıdık acı, yabancı huzurdan tatlıdır!”

Nostos ve Algos; Antik Yunancanın tozlu sözlüklerinden süzülüp insan ruhunun en kuytu köşesine demir atmış iki kelime… Birleştiklerinde modern dünyanın en amansız sızısını, nostaljiyi doğururlar. Ancak bu kavramı sadece "geçmişe duyulan özlem" olarak tanımlamak, okyanusu bir bardağa sığdırmaya çalışmak kadar beyhude bir çabadır. Zira nostalji, basit bir hatırlama eylemi değil, kökleri varoluşumuzun derinliklerine inen ontolojik bir sızıdır.

Nostalji, kelime kökeniyle bize trajik bir hikâye anlatır: Nostos geri dönüştür, eve varıştır; Algos ise acı, sızı ve bir iç çekiştir… Yani nostalji, "eve dönme arzusunun verdiği o keskin ağrı"dır. Peki, insan evine dönmekten neden acı duyar? Çünkü dönmek istenilen yer, artık zihinsel olarak ulaşılabilir olsa bile, fiziksel olarak kilitlidir.

Tam da bu noktada, meselenin mekânsal değil, zamansal olduğu gerçeğiyle yüzleşiriz. İnsan, biyolojik olarak mekânda hareket etse de, ontolojik olarak zamanın tek yönlü akışına icbar edilmiş bir canlıdır. Bu zorunluluk, bizi sürekli arkamıza bakmaya iter. Ancak buradaki büyük paradoks şudur: Özlediğimiz şey aslında bir "yer" (mekân) değil, bir "zam-an"dır. Ve zaman, mekânın aksine, üzerine basıp geri yürüyebileceğimiz bir toprak parçası değildir. Zaman, bu hayat yolculuğunda bir nevi biz geçtikçe arkamızda çöken bir köprü gibidir. Dolayısıyla nostalji yani geçmişe bakış, yıkılmış bir köprünün ardında kalan kıyıya bakıp iç geçirmektir.

Zamanın bu geri döndürülemez doğası, edebiyatın da en köklü trajedilerinden birine zemin hazırlar. Edebi bir perspektifle bakarsak; nostalji, insanın kendi çocukluğuna, yani o "yitik cennetine" yazdığı cevapsız bir........

© Milli Gazete