menu_open Columnists
We use cookies to provide some features and experiences in QOSHE

More information  .  Close

MUSTAFA KEMÂL'İN UYDURMA ŞECERELERİ VE HAKÎKÎ MENSÛBİYETİ (426)

9 0
saturday

“Askerlikle ilgili bugünkü sâde kelimelerin ve askerî terimlerin dilimize kazandırılmasında büyük emeği geçen Harp Akademisi Komutanı Ali Fuat Erden, 2. Dil Kurultayı'nda en çok alkış toplayan hatiplerdendi. Atatürk, locasına davet ederek takdirlerini bildirmişti. Yukarıdaki fotoğraf, Harp Akademisi'ni ziyareti sırasında Atatürk'ü, General Ali Fuat Erden'le birlikte gösteriyor.” (Taha Toros, “Atatürk'ün Katıldığı İlk Dil Kurultayları”, 2. ve son tefrika, Milliyet, 27 Eylûl 1982, s. 7)

Totaliter Rejimin işleyişi îcâbı, “Ulu Başbuğ” tepeden emretmiş ve bütün Ordu, askerlik dilinden İsl̃âm Medeniyeti Kaynaklı Kelimeleri kovup yerlerine uydurma kelimeler ikâme etmek için seferber olmuştur:

“Bütün askerlik ıstılâhlarını Türkçeleştirmek, asker dilini öz Türkçe yapmak Ordunun gerçek bir ihtiyacı idi.

“Her mutlu inkılâbımız gibi, Ulu Başbuğumuzun yaptığı dil inkılâbı, Ordunun bu ihtiyacını fevkalâde tatmin etti ve askerlik bilim ve bilgimiz için yeni ufuklar açtı. […]

“Bütün Ordu ve Donanma, Büyük Erkânıharbiye Reisliği baş olmak üzere, birçok koldan hedefe doğru ilerleyen bir kütledir.

“Hedef; ülkümüz olan öz Türkçedir; bu hedefe mutlaka varacağız.” (Ali Fuad Erden’in Hitâbesinden, Türk Dili. Türk Dili Tetkik Cemiyeti Bülteni. İkinci Türk Dili Kurultayı Zabıtları –İTDKZ-, İstanbul: Devlet Matb., Eylûl 1934, sy.: 8-9, ss. 76, 82)

Erden'in bu Hitâbe'sindeki îzâhatı vechiyle, askerlik ıstıl̃âhlarının birçoğu umûmî dilde de kullanılan kelimelerdir. Bunlara “Öz Türkce” (hak̆îkatte uydurma) mukâbiller bulmak Orduya düşmez; bu, Türk Dili Tetkik Cemiyeti'nin (TDTC; sonraki adıyle Dil Kurumu'nun) işidir. Binâenaleyh Ordu, TDTC'nin, bir ân evvel umûmî l̃ugatini çıkarmasını iştiyâkla beklemektedir. Hem umûmî dilde, hem askerlikde kullanılan İsl̃âm Medeniyeti Kaynaklı Kelimelerin “Öz Türkce” karşılıkları TDTC'nin L̃ugatinde her ne olarak tesbît edilmişse, Ordu da onları benimseyecektir. Yânî “cephe, düşman, taarruz, emir, ateş, inzibât” gibi bilumûm İsl̃âm Medeniyeti Kaynaklı Kelimelerin mukâbilleri:

“Askerlik ıstılâhlarının birçoğu umumî dil sözleridir. Bu sözler askerlikte ayrı bir manayı ve mefhumu anlattıkları için askerlik ıstılâhı da olmuşlardır. Örnek:

“Cephe, cenah, yan, geri, dost, düşman, taarruz, müdafaa, hücum, mukavemet, temas, keşif, emniyet, tertip, emir, karar, plan, vaziyet, ateş, veçhe, harekât, inzibat, maksat… sözleri hem en başlı askerlik ıstılâhlarıdır; hem de esasen umumî dilde kullanılan sözlerdir. Bunların Öz Türkçe karşılığı her ne ise onu askerlikte de olduğu gibi kullanmak çokluk maksada yetecektir.

“Birçok askerlik ıstılâhları, umumî dilde kullanılan iki sözün bir araya getirilmesinden meydana gelmiştir. (Hareket serbestliği), (Müşterek tesir), (Ateş tesiri), (Tahrip ateşi), (İmha ateşi), (Mukavemet mıntakası) örneklerinde olduğu gibi… Bunlara benzer ıstılâhların da karşılığını bulmak için, yapıldıkları sözlerin her birinin yerine onun Öz Türkçe karşılığını koymak çoğunda isteğimize yetecektir.

“İşte bu sözlerin karşılığını bulmak için Türk sözlüğünün çıkmasını Ordu büyük bir özleyişle özlemektedir.” (Ali Fuad Erden’in Hitâbesinden, İTDKZ 1934: 86)

Bu meyânda, kendileri de, İsl̃âm Medeniyeti kaynaklı birçok kelime yerine........

© Milat