Maneviyatın ontolojik, epistemolojik ve estetik şeklinde üç boyutu vardır. İnsani maneviyat ve özgürlük ontolojisinin merkezinde insanüstü ve ötesi güçler ve otoriteler bulunmamaktadır. Ontoloji, insanın deneyimi etrafında dönmektedir. Maneviyat, insanın duygu, düşünme ve bilinç yoğunluğundan kaynaklanmaktadır. Maneviyatın kaynağı, insanın kendi bilinçsel yoğunluğu ve derinliğidir. İnsan, bilinçsel yoğunluğunu ve derinliğini, doğayla ve diğer insanlarla kurduğu yoğun ilişkilerle gerçekleştirebilir. Maneviyatta yoğunluk, yalnız olmak değildir. Bilişsel yoğunluk, diğer insanlarla ve doğayla yoğun ilişkiler ve ilgiler kurmayı gerektirmektedir.

Maneviyatın insanın dışında bir güçten kaynaklanacağını vehmetmek, temel yanılgıdır ve yanılsamadır. Maneviyatın, temelinde, başında, ortasında ve sonunda insan bulunmaktadır. Maneviyatın ihtiyaç duyduğu şey, teoloji değil, antropolojidir. Maneviyat, insani bilincin yoğunluğundan kaynaklanmaktadır. Maneviyatın, yapay farazi otoritelerden kaynaklandığını vehmetmek, maneviyatın insaniliğini, gerçekliğini ve tecrübeliğini ortadan kaldırmaktadır.

Normatif mutlak doğru olduğu sanılan vehimleri taklit ve takip etmek, insanın varoluş değerini belirlemez. Maneviyatta normatif doğru kabul edilen vehimlerin hiçbir değeri yoktur. Maneviyat, dogmatizmin ürünü değildir. Maneviyatı değerli yapan şey, tecrübi derinliktir. İnsanın maneviyatını, anlamını ve değerini, kendi bilinçsel yoğunluğuyla ve derinliğiyle temellendirmesi,........

© Milat