Geçtiğimiz hafta, “Şuur ve Öznel Tecrübe Delili”ni ele almıştık. Bu hafta ise, “Akıl ve Rasyonellik Delili”ni ele almaya çalışacağız inşâallahü teâlâ.

“Akıl ve Rasyonellik Delili,” kısaca şudur: İnsan, aklı sayesinde doğru ile yanlışı birbirinden ayırır, mantıkî ilkeleri kavrar, matematiksel gerçeklere ulaşır ve varlıklar arasındaki ilişkilere dikkat eder.

İnsan, gördüğü bir eserin arkasında bir usta, düzgün bir yapının arkasında bir düzenleyici ve anlamlı bir sözün arkasında bir konuşan olduğunu bilir. Çünkü her eser, kendisini meydana getiren müessiri işaret eder. İşte insana bu kabiliyeti veren bir zat olmalıdır, O da Allahü Teâlâdır. “Akıl ve Rasyonellik Delili”nin mantıkî açılımı ise, şöyledir:

1) İnsan aklı, doğru ile yanlışı ayırt edebilecek yapıdadır: Evet, insan fikirleri karşılaştırır, -varsa- aralarındaki çelişkileri fark eder ve doğru sonuca ulaşmak için akıl yürütür. Bu yetenek insanın; merak eden ve hakikati araştıran bir akla sahip olduğunu gösterir.

2) Akıl, mantıkî doğruları ve soyut gerçekleri kavrar: İnsan, özdeşlik yani (bir şeyin kendisiyle aynı olduğu) ve çelişmezlik yani (bir hükmün aynı anda hem doğru hem yanlış olamayacağı) ilkelerini bilir. Ayrıca matematiksel işlemler yapar ve duyularıyla doğrudan göremediği soyut ilişkiler hakkında önemli sonuçlara ulaşmaya çalışır. Bu gerçekler, insan aklının hakikati kavrama kabiliyeti olduğunu gösterir.

3) Bir........

© Milat