Bulmacalarda çok sorulan sorunun iki harfli cevabı al. Hileyi böyle sorarlar, tecrübesi olanlar hemen anlar. Tecrübesi olmayanlar da düşünür durur. Al böyle bir kelimedir, şaşırtır ve düşündürür.

Al kelimesi Farsçaya âl şeklinde l ince telaffuz edilerek girmiştir. “Hile, kurnazlık, dalavere, desise” gibi birçok anlama gelmektedir. Elbette renk anlamı da vardır. Koyu kırmızı renge de al demekteyiz. Ancak bu yazının konusu hile anlamına gelen al.

Eski Türkçe metinlerde âl veya al şekliyle Dîvânü Lügâti’t-Türk’te gördüğümüz kelime, hile ve aldatma anlamlarıyla verilmiştir. “Âlın arslan tutar, küçün oyuk tutmas.” atasözüyle de örneklendirilir. “Hile ile aslan tutulur; kuvvetle bostan korkuluğu bile tutulamaz.” anlamına gelen bu sözde de al kelimesine rastlamaktayız.

Al köküne -da eki getirilerek türetilen alda- eylemini Dîvânü Lügâti’t-Türk’te görürüz. Buradaki alda- maddesinde “Ol yagını aldadı.” yani “O düşmanı hileyle aldattı.” şeklinde örneklendirilir. Eski Uygur Türkçesi metinlerinde ise alta- biçimiyle karşımıza çıkan kelime, kurnazlık, aldatmak ve hile anlamlarında kullanılmaktadır.

Al kelimesi eski metinlerden günümüze kadar anlamını kaybetmeden kullanılmıştır. Ancak bugün kullanım alanı daralmıştır. Yine de dilimizde varlığını sürdüren bu kelime, bugün daha çok türetilmiş olan aldatmak hâliyle kullanılır. Aldatmak kelimesi ise hayatın........

© Milat