Een digitale versie van jezelf: voor veel mediaprofessionals klinkt het nog futuristisch, maar de eerste experimenten zijn al realiteit. Ook bij ons. Voor mijn eigen digital human, AImke, dook ik in de juridische onderlaag van zo’n synthetisch alter ego.

Want hoe ver mag een kloon eigenlijk gaan? Wie is de juridische maker? Wie bepaalt het gebruik? En: waar ligt de grens tussen innovatie en identiteitsmisbruik? Ik sprak hierover met Jeroen van Woezik (advocaat bij Lawrence Advocaten) en Rick Kaspers (Senior Legal Counsel bij ICTRecht). Hun conclusie: een digital human is juridisch véél meer menselijk dan we denken.

Wat meteen duidelijk wordt, de Nederlandse en Europese wetgeving kijkt niet alleen naar de techniek achter het gezicht, maar ook naar de herkenbaarheid ervan. Een digital human die duidelijk op een journalist lijkt, valt in de meeste gevallen gewoon onder het portretrecht (art. 19–21 Auteurswet). Dat blijkt ook uit jurisprudentie: lookalikes, karikaturen en imitaties zijn eerder al als portret aangemerkt.

Volgens Van Woezik schuiven Europese regels daar nog een extra laag overheen: het recht op privéleven en gegevensbescherming uit art. 8 EVRM en art. 7 en 8 van het EU-Handvest. Deepfakes en AI-gegenereerde gezichten die herleidbaar zijn tot een concreet persoon worden daarmee steeds meer gezien als persoonsgegevens met bijbehorende rechten.

De open vraag is vooral waar de grens loopt. Een volledig gestileerde avatar? Alleen een nagebootste stem? Of zelfs een kloon van iemands schrijfstijl? Hier is nauwelijks jurisprudentie over, maar de richting is duidelijk: hoe meer het publiek jou hierin herkent, hoe groter de kans dat een rechter dit als jouw portret aanmerkt en je je op portret- en privacyrechten kunt beroepen.

Heb je altijd het laatste woord? Ja… maar soms ook nee

Veel journalisten vragen zich af: kan mijn werkgever mijn digitale kloon gebruiken zoals hij wil?

‘Niet zomaar,’ zegt Van Woezik. Portretrecht, persoonlijkheidsrechten en de AVG geven een stevige basis voor persoonlijke controle. Europese bepalingen maken bovendien dat ‘alles mag altijd’-clausules juridisch al snel wankel zijn.

Maar, als een digital human in het kader van de functie is........

© Marketingfacts