Hoxe ía escribir outra vez da guerra. Esta guerra que nos castiga, asoballa, degrada… Porque toda guerra é unha degradación do ser humano e as primeiras vítimas son sempre as máis inocentes, as máis desamparadas. Como introducir un alento de esperanza nesta enxurrada de noticias que nos asalta cada día? E de súpeto vén ás miñas mans unha fotografía. Unha fotografía humilde, sen grandes titulares, desas que temos diante e non vemos. Dúas mulleres calzadas con botas de goma, o pano na cabeza, avanzan polo medio da praia con dous caldeiros na man e cadanseu raño de traballar na area. Son mulleres novas, ou relativamente novas, mais afeitas ao traballo duro das mareas, que contra finais de setembro ou no mes outubro enchen os areais, dende a ponte dos Santos e as Mariñas, no norte, ao paraíso das Rías Baixas: Noia, o mar da Arousa, Raxó, Meira, Moaña…

Cando rapaz, no instituto de Pontevedra, moitos compañeiros pedían permiso para ir facer a marea do berberecho e a ameixa coas familias. Nesta ría aínda din berberecho. Na de Cangas chámanlles croques. A señora Filomena, que viña vender o leite polas mañás á porta da casa, deixaba de agasallo un caldeiro deles. Algúns, para a parte de Vilaboa e Figueirido, estercaban os campos co sobrante das mareas. Tempos de fartura, dirán uns. Ou de pobreza. Hai anos pregunteille ao alcalde de Noia de onde viña a riqueza da vila, que tipo de industrias mantiñan viva a bisbarra. Sen dubidalo contestou: «O berberecho. Aquí vivimos do berberecho. Coidámolo, mimámolo, traballámolo durante todo o ano. Exportámolo a unha chea de mercados. As confrarías manteñen o control e seguen paso a paso a organización dos areais. Sabemos que se algo se torce, tórcese todo. Presumimos de ter o mellor berberecho do mundo». E non digo que non, sen desmerecer aqueles que abriamos ao pé de Tambo e comiamos crús na mesma area. Quen se arrisca hoxe a tal cousa…

Mais volvo á fotografía das mulleres na praia. Os seus rostros son de preocupación e fatiga. Levan moitas horas carrexando cuncha e berberecho morto. Toneladas de berberecho morto para salvar a vida nos areais. A muller e o traballo. A economía familiar. Un binomio que na nosa terra funciona dende hai miles de anos. Durante séculos elas termaron da casa cando o home tiña que emigrar, ben ás Américas, ben ás segas de Castela e a Estremadura. Ou cando el-Rei ou o señor do castelo os chamaba á guerra. Como en Iraq, como en Persia, como en Gaza e Cisjordania, termando das lonas dos refuxiados entre a cachotería, como no Líbano…

Os ollos dos nenos son terribles. O silencio das mulleres, o seu aturuxo desesperado ás veces, arrepía. Non podo evitar a relación entre estes dous mundos: o da fotografía humilde, case doméstica, e as estampas da guerra. Nos dous casos, sen querer entrar en comparacións demagóxicas, a loita pola vida. A dignidade de vivir.

© La Voz de Galicia