Okumak, tadanların pekâlâ bildiği gibi, dünya lezzetlerinden biridir.

Şu anda S. Frederick Starr’ın Kayıp Aydınlanma’sına yeniden göz gezdirirken ikide bir Starr’ın satırlarına yakalanıyorum.

“İlk bilinen mutasavvıf Horasan’daki Bestam kentinden Bayezid Bestami (804?-874?) idi. Kent bir zamanlar Budist yaşantısının filizlendiği yerlerden biriydi. Anlaşılan Bestami’nin ailesi arayış içindeydi. Babası Zerdüştlükten İslam’a geçmişti, ancak Bestami bu yeni inancı mistik öğretiler ve bölgedeki bir Budist rahibinden öğrendiği yoga ile zenginleştirmek istemişti.”

“Şayet Budist mistisizmi İslam’a Orta Asya üzerinden girmişse bölgedeki birçok Budist manastırında gayet önemli bir faaliyet olan metin derleme işi de girmiştir. İlk hadis derleyenlerin arasında Ebu İsa Muhammed Tirmizi (824-892) de vardı. Budizm’in merkezlerinden biri olan Tirmiz’de Budist keşişler uzun zaman boyunca kendi dinlerinin metinlerini derlemekle meşgul olmuşlardı.”

“Geometri, gökbilimi ve hiyel (mekanik) alanlarından birbirleri ile gayet yakın çalışan Muhammed (Ebu Cafer), Ahmed ve Hasan İbn Musa isimli kardeşler kısaca Beni Musa olarak bilinmektedirler. Mesela Beni Musa kardeşlerden biri zamanının bir kısmını içinde yüzden fazla mekanik oyuncak ve otomat anlattığı Kitabül Hiyel (Mekanik Kitabı) için ayırmıştı. Üzerinde pek durulmamış olan bu büyüleyici kitap cesareti ve tasvirini yaptığı girift aletler bakımından Leonardo da Vinci’nin eskiz defterleri ile mukayese edilebilecek türdendir. Ahmed’in buharla çalışan mekanik kavalı ilk programlanabilir makinedir. Bin yıl sonra bu aletler sayesinde jakarlı dokuma tezgâhları, otomatik piyano ve sonunda delikli kart programlı bilgisayar bulunmuştur.

Kitabın........

© Karar