2023 yılında yayınlanan belgeselde Netflix diziyi, “olağanüstü uzun ve enerjik hayatlar yaşayan beş eşsiz topluluk” üzerinde bir dünya turu olarak pazarladı. Japonya’nın Okinawa adasında doksanını geçmiş insanlar bahçelerinde çalışıyor. Sardinya’nın yokuşlu köylerinde yaşlı adamlar hala yürüyerek işlerini görüyor. Kosta Rika’nın Nicoya Yarımadası’nda aileler aynı sofranın etrafında toplanıyor. Yunanistan’ın İkaria adasında hayat acele etmeyi pek ciddiye almıyor.

Ve sonra bize özet bir formül veriliyor; daha çok yürü, fasulye ye, arkadaşların olsun, hayatta bir amacın olsun, çok yeme, aileni ihmal etme vb… Bütün bunları yaparsan belki sen de yüz yaşını görürsün! Eh fena fikir değil gibi görünüyor değil mi?

Bugün “Blue Zones” artık yalnızca demografların kullandığı bir terim değil; Dan Buettner’ın kurduğu Blue Zones, LLC’nin tescilli ticari markası. Buettner’ın kendisi de alışıldık bir uzun ömür araştırmacısı profiline pek benzemiyor. Doktor ya da gerontolog değil; National Geographic kaşifi, gazeteci, yazar ve kariyerinin ilk döneminde kıtaları bisikletle geçen bir maceracı. Uzun mesafe bisikletçiliğinde üç Guinness Dünya Rekoru sahibi. 2000’lerin başında demografların Sardinya’da başlattığı “Mavi Bölge” araştırmasını National Geographic aracılığıyla dünya çapında popülerleştiren ve daha sonra kitaplara, konferanslara, Netflix belgeseline ve nihayet bir iş modeline dönüştüren isim de o oldu. 2020’de şirketini Adventist Health’e sattı; 2026’nın başında ise Blue Zones’taki kontrol hissesini yeniden satın aldığını açıkladı.

Bugün şirketin kendi rakamlarına göre Blue Zones Project ABD’de 75’ten fazla şehir ve yerel bölgede uygulanmış ve 17 eyalette 6,5 milyondan fazla insanın hayatına dokunmuş durumda. Belediyelerle yürünebilirlik ve bisiklet altyapısından okul ve işyeri uygulamalarına, sağlıklı gıdaya erişimden sosyal bağlantıları güçlendirmeye kadar uzanan projeler yürütülüyor. Şirket artık yalnızca şehirlerle de çalışmıyor; işverenlere, okullara ve markalara hizmet veriyor, “ürünler ve deneyimler” geliştiriyor. Kendi internet sitesinde Blue Zones mağazası, yemek planlayıcısı ve Blue Zones Kitchen ayrı ayrı yer alıyor. Market raflarında Blue Zones Kitchen markalı dondurulmuş burrito bowl bile bulmak mümkün. Böylece Sardinya’nın dağ köylerinde başlayan uzun yaşam hikayesi tuhaf ama öğretici bir noktaya ulaşıyor: Uzun yaşamanın sırlarından biri artık birkaç dakika mikrodalgada çevrilebiliyor.

HİKAYE VE BİLİM ARASINDAKİ ÇİZGİ

Buraya kadar sorun ne? Belki de hiçbir şey.

Yürümek kötü değil. Fasulye de değil. Arkadaş sahibi olmak ise muhtemelen çoğumuzun satın aldığı vitaminlerin önemli bir kısmından daha faydalı. Mavi Bölgeler hikayesindeki sorun tavsiyelerin saçma olması değil. Tam tersine, çoğunun kulağa son derece makul gelmesi. Sorun, bu makul tavsiyelere nasıl ulaştığımızda ve bilim ile hikaye arasındaki mesafenin bize ne kadar az gösterildiğinde.

“Mavi Bölge” teriminin gerçek hikayesi Sardinya’da başladı. Demograflar Michel Poulain ve Giovanni Pes, adanın bazı dağlık bölgelerinde olağanüstü sayıda yüz yaşını aşmış insan bulunduğunu araştırıyordu. Haritada bu köyleri mavi kalemle işaretlediler, isim oradan kaldı.

Buradaki ilk gözlem hayal ürünü değildi. Sardinya’nın özellikle Ogliastra bölgesinde olağanüstü uzun yaşayan insanların kümelendiğini gösteren demografik araştırmalar yayımlandı.

Fakat sonra önemli bir zihinsel sıçrama gerçekleşti, “Burada çok uzun yaşayan insanlar var” cümlesinden, “Bu........

© Karar