De grap die werkelijkheid werd

Innovatiemakelaar en toezichthouder

Afgelopen 36 jaar – sinds ik vijf jaar oud was – ben ik bijna elke dag op de een of andere manier beïnvloed door één man. Vrijwel altijd in negatieve zin. Dat ik nu in Nederland zit, veilig achter een toetsenbord, deze column kan schrijven zonder bang te zijn dat er vannacht op de deur wordt gebonsd, is indirect óók aan hem te danken. En dat is opnieuw in negatieve zin.

Ali Khamenei bepaalde niet alleen het lot van miljoenen Iraniërs. Hij bepaalde ook het mijne. Mijn migratiegeschiedenis. Mijn familiegeschiedenis. Mijn permanente gevoel van ontheemding.

Zesendertig jaar lang begon vrijwel elk telefoongesprek met mijn vader met dezelfde grap. Soms via een krakende lijn, soms via FaceTime, altijd met de wetenschap dat er iemand meeluistert. Want wie vanuit het buitenland met iemand in Iran belt en denkt níet te worden afgeluisterd, gelooft waarschijnlijk ook nog in verkiezingen daar.“Heb je het gehoord?” zei ik dan.“Het dorpshoofd is gedood.”

“Dorpshoofd” is onze codetaal. Een woord dat iedere Iraniër begrijpt – ook, of misschien juist, de mensen van het regime zelf. In een land waar je niet vrijuit mag spreken, ontwikkel je collectieve ironie. Je leert praten in schaduwtaal.

En gisteren gebeurde het. De zin die mijn vader en ik 36 jaar lang als half-serieuze wens uitspraken – een wens die in miljoenen huiskamers werd gefluisterd – werd werkelijkheid.

Laat ik één misverstand meteen wegnemen: het doden van Khamenei betekent niet automatisch dat het regime is verdwenen. Een regime is geen persoon. Het is een netwerk. Een systeem. Een ideologie die zich decennialang heeft ingegraven in veiligheidsdiensten, rechtspraak, economie en religieuze instituties.

Maar wie de schaal van de Amerikaanse en Israëlische aanvallen ziet, kan ook niet doen alsof dit een symbolische tik is. Dit is geen speldenprik. Dit is een mokerslag. En de kans dat zo’n klap het begin van het einde markeert, is groter dan bij welke eerdere........

© Joop