Pfeijffer en Verhofstadt over het beschermen van de democratie tegen het fascisme

Meer dan tweeduizend mensen die een hele avond ademloos luisteren naar twee auteurs die van gedachten wisselen over de crisis van de democratie, dat verwacht je misschien in een ver buitenland of in het oude Griekenland maar het gebeurde dinsdagavond in Brussel. In Bozar, het grootste kunstencentrum van België, voerden de Nederlandse literaire grootheid Ilja Leonard Pfeijffer en de Belgische ex-premier en essayist Guy Verhofstadt over dat onderwerp een gesprek, onder leiding van journalist Ine Roox. Het werd een avond zoals je zelden meemaakt.

Pfeijffer heeft net ‘Absolute democratie, kroniek van een aangekondigde afrekening’ gepubliceerd, een bundeling van wekelijkse beschouwingen die hij voor De Standaard publiceerde en die leest als een actuele geschiedschrijving over de reis naar de verdoemenis die we momenteel beleven. Van Verhofstadt verscheen deze week ‘De burger in opstand, de toekomst van de politiek & de liberale democratie’. Beide mannen zien hetzelfde probleem, maar andere oplossingen. Het was een rijke avond waarin van alles aan de orde kwam maar ik beperk met hier tot hun belangrijkste standpunten en ben zo vrij daar mijn eigen commentaar aan toe te voegen. Het doel van het gesprek is immers je aan het denken te zetten en daar slaagden ze ruimschoots in.

Pfeijffer zette uiteen dat de politieke crisis, die zich als een olievlek over de wereld verspreidt, veroorzaakt wordt door het geloof in wat hij de ‘absolute democratie’ noemt. Hij vertelde hoe hij in Italië, waar hij woont, op een literaire bijeenkomst in gesprek raakte met een aantal mensen over de politieke situatie en dat ze allen net zoals hij bezorgd waren over de staat van de democratie. Maar al snel ontdekte hij dat er een groot verschil bestaat in wat daar dan onder verstaan wordt. Pfeijffer maakt zich zorgen over de uitholling van de rechtsstaat en de afname van de persvrijheid onder de regering Meloni. Zijn gesprekspartners zagen dat heel anders. Het waren keurige mensen die aanhangers van de fascistische premier bleken. “Nu is het onze beurt!,” zei een van hen met priemende vinger. Ze ergerden zich aan het feit dat de anti-democratische plannen van Meloni worden tegengehouden door regels en rechters. Ze zien zich als democraten maar bleken een verontrustende opvatting over democratie te hebben. “Wij hebben de verkiezingen gewonnen, dus nu bepalen wij alles.”

Pfeijffer maakt een vergelijking met de monarchie. Lang geleden was er de absolute monarchie waarbij alleen de koning alles bepaalde, dankzij de Franse revolutie hebben we nu de constitutionele monarchie waarin de politieke macht van de koning wordt ingeperkt door de........

© Joop