Bir milletin gerçek zenginliği, sadece toprağın altından çıkardığı madenlerde, bacası tüten fabrikalarda, kurduğu büyük sanayi tesislerinde yahut ekonomik göstergelerin soğuk rakamlarında aranmaz. Bir cemiyetin asıl zenginliği, sahip olduğu kültürde, sanatta, estetik anlayışında, insanının zarafetinde ve en önemlisi kitlelerin bir araya geldiği kamusal alanlarda sergilediği edep ve duruşta saklıdır.

Çünkü bir toplumun festivali, şenliği, panayırı, bayramı ve kültür etkinliği, onun medeniyet tasavvurunun en berrak, en gür sesli aynasıdır. Meydanlarda sergilenenler sadece oyunlardan, konserlerden, gösterilerden veya pazarlanan ürünlerden ibaret değildir. Asıl sergilenen, bir milletin karakteri, aile anlayışı, ahlâkı, estetik zevki, tarih şuuru ve gelecek idealidir.

İşte bu sebeple kültür ve sanat faaliyetleri, sadece belediyelerin veya kamu kurumlarının takvimine serpiştirilmiş geçici etkinlikler değil; bir milletin kültürünü yaşatan, onu nesilden nesile taşıyan hayatî medeniyet köprüleridir.

Bir milletin kültürü, o milletin düşüncesidir; festivaller, şenlikler ve toplu buluşmalar ise bu düşüncenin en coşkulu, en derin nefes aldığı anlardır. Tarih boyunca bir cemiyetin idrak seviyesi ve medeniyet derinliği, meydanlarında bir araya geldiğinde sergilediği duruşla ölçülmüştür.

Müslüman Türkler; steplerin engin kurultaylarından Dergâh-ı Âli’nin panayırlarına, Ahilerin bereketli çarşılarından meydan şenliklerine kadar kalabalıkları bir hürmet, edep ve marifet halkasına dönüştüren köklü bir medeniyetin varisleridir.

Ne var ki bugün; neşeyi kontrolsüz bir tüketim çılgınlığına, sosyalleşmeyi şahsî bir sergileme ve gösteri hevesine, festivalleri ise görgü, hayâ ve mahremiyetin çiğnendiği bir curcunaya dönüştürme sığlığıyla karşı karşıyayız.

Kalabalıkların arttığı ama ruhun çekildiği, eğlencenin gürültüleştiği ama edebin sessizliğe büründüğü bu dönüşüm, sadece geçici bir üslup kaybı değil, toplumsal hafızada ve millî bünyede açılmış son derece derin bir yaradır.

Geçmişiyle, temel değerleriyle bağını koparan bir toplum, ruhunu kaybeder; ruhunu kaybeden ise ne kadar kalabalık olursa olsun, aslında yapayalnızdır.

Türk milleti, binlerce yıllık tarihî yürüyüşünde kültürü ve sanatı hayatın tam merkezine yerleştirmiştir. Hunlardan Göktürklere, Karahanlılardan Selçuklulara, Osmanlı Devleti'nden günümüz Türkiye Cumhuriyeti'ne kadar uzanan geniş zaman diliminde toylar, şölenler, Nevruz kutlamaları, yayla şenlikleri, panayırlar, Ahilik teşkilatının esnaf buluşmaları, cirit, okçuluk ve güreş müsabakaları sadece eğlenmek maksadıyla düzenlenmemiştir.

Bu kadim buluşmalar, üretimin teşvik edildiği, ticaretin canlandığı, sanatkârların eserlerini sergilediği, gençlerin kabiliyetlerini gösterdiği, ailelerin kaynaştığı ve toplumsal dayanışmanın zirveye çıktığı büyük kültür mektepleri olmuştur.

Altaylar’dan Balkanlar’a uzanan coğrafyamızda düzenlenen her şenlik ve toy; devlet ile halkın, sanatçı ile sanatseverin, emek ile estetiğin buluştuğu irfanî birer mekândı.

İslâm medeniyeti de sevinmeyi, paylaşmayı, estetiği ve topluca bir araya gelerek sosyalleşmeyi asla reddetmemiş; aksine bu insanî ihtiyaca ulvî bir ölçü ve ulvî bir ruh kazandırmıştır.

Bayramlar, düğünler, mevlid merasimleri, panayırlar ve sosyal buluşmalar tarih boyunca Müslüman toplumların hayatında neşenin ve kardeşliğin nişanesi olmuştur. Ancak bu anlayışın temelinde daima edep, hayâ, mahremiyet, israf etmeme, kul hakkına riayet, komşuluk hukuku ve insan onuruna saygı yer almıştır.

Eğlence, insanı nefsanî heveslerin elinde küçülten değil, ruhunu zarafetle yücelten bir faaliyet olarak görülmüştür. Sanat ise hakikati, güzelliği ve ilâhî estetiği buluşturan ortak bir medeniyet dili kabul edilmiştir.

Bu irfanî gelenekte "edep" kavramı, her türlü toplumsal faaliyetin ve kamusal alan varlığının olmazsa olmaz kurucu unsuru olmuştur. Bir Müslüman için edep, "Her nerede olursanız olun, O (Allah) sizinle beraberdir" bilinciyle hareket etmektir.

Selçuklu ve Osmanlı panayırlarında, Ahi teşkilatının üretim sergilerinde alışveriş, sadece bir mal değiş tokuşundan ibaret olmayıp, komşuluk hukukunu, dürüstlüğü ve iktisadî bereketi ihya eden ahlâkî bir faaliyetti. Cirit ve güreş gibi ata sporları, kaba bir bilek gücünün ötesinde "rakibe saygı" ve "nefis terbiyesi" disiplinini aşılardı.

Bu şenliklerin odağında, toplumun her ferdini kuşatan fakat kimsenin mahremiyetini, izzetini, şerefini ve harim-i ismetini zedelemeyen sarsılmaz bir........

© İstiklal